Մեղվաբուծության զարգացման նոր հնարավորություններ. Լոռիում հիմնադրվել է առաջատար գիտաարտադրական կենտրոն
Մասնագիտությամբ պատմաբան Լուսինե Պետրոսյանը մեղվաբուծությամբ սկսել է զբաղվել 2020 թ.-ի պատերազմից հետո` որոշելով իր փոքրիկ ներդրումն ունենալ տնտեսության զարգացման գործում: 2021 թ.-ին Լոռու մարզի Սպիտակ քաղաքում հիմնեց իր փոքրիկ մեղվանոցը՝ ունենալով ընդամենը 6 մեղվաընտանիք: Անհրաժեշտ փորձ ու գիտելիք չուներ, բայց մեծ եռանդի ու հաստատակամության շնորհիվ հաջողեց: Ստացած եկամուտով նոր փեթակներ գնեց և օգտվելով ոլորտային ծրագրերի շրջանակում տրամադրվող հնարավորություններից՝ մասնագիտական ու ձեռնարկատիրական գիտելիքներ ձեռք բերեց: Արդյունքում, համադրելով սերնդեսերունդ փոխանցված ավանդական մոտեցումները նորարարական տեխնոլոգիաների հետ՝ կարողացավ ընդլայնել իր տնտեսությունը՝ 2025 թ.-ին փեթակների թիվը հասցնելով 70-ի: Ապագայում մտադիր է էլ ավելի մեծացնել իր մեղվանոցը, ներգրավել աշխատողների և արտադրել նոր մրցունակ պրոդուկտներ:
Այսօր իր սեփական տնտեսությունը վարելուց բացի Լուսինեն ակտիվորեն ներգրավված է նաև Լոռու մարզի Մարգահովիտ բնակավայրում վերջերս հիմնադրված գիտաարտադրական մեղվաբուծական կենտրոնի ծրագրերում: Կենտրոնը համապարփակ ծառայություններ է տրամադրում հանրապետության տարբեր մարզերում գործող մեղվաբույծներին՝ օգնելով նրանց բարձրացնել իրենց տնտեսությունների արտադրողականությունը: Նման ծառայությունները մինչ կենտրոնի հիմնումը հասանելի չեն եղել Հայաստանում: Գիտաարտադրական հետազոտական այս կենտրոնը հիմնադրվել է Շվեյցարական զարգացման և համագործակցության գործակալության կողմից ֆինանսավորվող «Կայուն և ներառական աճ Հայաստանի լեռնային բնակավայրերում» (SIGMA) ծրագրի և «Մեղվաբուծության Դարբնոց» գիտակրթական կենտրոնի համատեղ ներդրումների միջոցով: Աջակցելով այս նախաձեռնությանը՝ Շվեյցարիայի կառավարությունը խթանում է մասշտաբային և կայուն նորարարությունները գյուղական համայնքներում, որոնք բարելավում են շուկաների հասանելիությունը, մեծացնում գյուղացիական տնտեսությունների եկամուտները և ամրապնդում փոքր ֆերմերների դիմակայունությունը:
Կենտրոնը տրամադրում է մի շարք ծառայություններ՝ այդ թվում մեղվամայրերի արտադրություն և վաճառք, մեղուների հիվանդությունների ախտորոշում և բուժում, մեղվամթերքի արտադրություն, առք և վաճառք, մեղվաբույծների վերապատրաստում, ինչպես նաև մեղրի և մեղվամթերքի բրենդավորում և առաջխաղացում: Կենտրոնում գործում են մայրաբուծության և մեղուների հիվանդությունների ախտորոշման լաբորատորիաներ՝ հագեցված եվրոպական արտադրության բարձրակարգ սարքավորումներով: Գործում է նաև մեղվաբույծների վերապատրաստման կենտրոն, ինչպես նաև մեղվամթերքի մթերման և վերամշակման արտադրամաս: Փեթակների և մոմաթերթի արտադրամասը վերազինման փուլում է:
«Մեղվաբուծության կայուն զարգացման գործում առանցքային դեր ունեն մեղվաբուժական ծառայությունները: Մարգահովտի կենտրոնի աշխատակիցներն արդիական մոտեցումներ են կիրառում մեղուների տարատեսակ հիվանդությունների ախտորոշման և բուժման նպատակով: Հատկանշական էր կենտրոնի այս ծառայության դերը 2025 թ.-ի օգոստոսից նոյեմբեր ընկած ժամանակահատվածում մեղվաընտանիքների մի շարք հիվանդությունների բռնկման ժամանակ: Դրանց հասցրած վնասը հատկապես մեծ էր Վայոց Ձորի և Սյունիքի մարզերում, որտեղ ոչնչացան մեղվաընտանիքների 30-60%-ը: Այս ամիսներին կենտրոնը մեղվաբուժական համապարփակ ծառայություններ է մատուցել հանրապետության ավելի քան 50 մեղվաբույծի, ինչպես նաև կանոնավոր կերպով խորհրդատվություն է տրամադրել «Մեղվաբուծության Դարբնոց» գիտակրթական կենտրոնի անդամ 250 մեղվաբուծական տնտեսություններին՝ զգալիորեն կրճատելով վնասի չափը», – նշում է «Մեղվաբուծության Դարբնոց» գիտակրթական կենտրոնի համահիմնադիր, Մարգահովտի մեղվաբուծության կենտրոնում մեղվաբուժական ծառայության ղեկավար Էդգար Հայրապետյանը:
Այսօր Լուսինեն, ով արդեն կայացած մեղվաբույծ է, ոչ միայն ղեկավարում է Մարգահովտի կենտրոնի մայրաբուծության ծառայությունը, այլ նաև մեղվաբուժական ծառայություններ տրամադրող թիմի անդամ է:
«Այս տարի Մարգահովտի կենտրոնում պլանավորում ենք մայրաբուծության զարգացմանն ուղղված լայնամասշտաբ աշխատանքներ իրականացնել՝ այդ թվում մեղվամայրերի արհեստական բեղմնավորում՝ ներգրավելով նոր աշխատակիցների: Սա հնարավորություն կտա մեզ՝ մեղվաբույծներիս, ավելի որակյալ մեղվաընտանիքներ ունենալ և ընդլայնել մեր տնտեսությունները` ոլորտում սահմանելով նոր նշաձող: Նորարարական մոտեցումների շարունակական ներդրման արդյունքում հուսով եմ, որ ապագայում կկարողանանք մրցել ավելի զարգացած շուկաների հետ և դիրքավորվել որպես ոլորտում առաջատար»,- նշում է Լուսինեն:
Մարգահովտի կենտրոնը եզակի հարթակ է Հայաստանում մեղվաբուծության զարգացման համար՝ մեկտեղելով գիտական փորձը, մասնագիտական կրթությունը և ժամանակակից տեխնոլոգիաները: Կենտրոնը նպաստում է նաև ոլորտում արժեքավոր գործարար կապերի ստեղծմանը, ինչն էլ, իր հերթին, խթանում է մեղվաբուծական տնտեսությունների ընդլայնումն ու արտադրողականությունը:
«Մեղվաբուծության Դարբնոց» գիտակրթական կենտրոնի համահիմնադիր Տիգրան Սեդրակյանը նշում է. «Մարգահովտի մեղվաբուծական կենտրոնի ծրագրերից և ծառայություններից կարող են օգտվել հանրապետության բոլոր մարզերում գործող մեղվաբույծները և մեղվաբուծությամբ հետաքրքված անձինք՝ ներառյալ կանայք և երիտասարդները: 2024-2025 թթ.-ին կենտրոնի ծառայություններից օգտվել են ավելի քան 230 մեղվաբուծական տնտեսություններ՝ բարելավելով իրենց գիտելիքն ու հմտությունները և ձեռք բերելով իրացման նոր հնարավորություններ: Նախատեսվում է, որ մինչև 2027թ.-ի ավարտը կենտրոնի ծառայություններից պարբերաբար կօգտվի ավելի քան 400 գյուղացիական տնտեսություն»:
Մեղվաբուծության դերն առանցքային է ոչ միայն գյուղատնտեսության կայուն զարգացման, այլ նաև կենսաբազմազանության պահպանման գործում: Մեղուների միջոցով փոշոտման շնորհիվ գյուղատնտեսական մշակաբույսերի բերքատվությունը բարձրանում է 30-40 %-ով, իսկ որոշ դեպքերում՝ ավելի քան 50%-ով:[1] Այսպիսով, աջակցելով Հայաստանում մեղվաբուծության զարգացմանը՝ SIGMA ծրագիրը ոչ միայն նոր հնարավորություններ է ստեղծում մեղվաբուծական տնտեսությունների զարգացման համար, այլև նպաստում է բազմաթիվ մշակաբույսերի բերքատվության բարձրացմանը և էկոհամակարգի պահպանմանը: Ծրագիրն իրականացվում է DAI Global UK (DAI) միջազգային ընկերության հայաստանյան մասնաճյուղի և «AMPERA» խորհրդատվական ընկերության կողմից: