Տիգրան Ջրբաշյանը՝ հայկական կոնյակի, դրա որակի ու տեխնիկական բնութագրի մասին
«Ամերիա» խորհրդատվական ընկերության տնօրեն Տիգրան Ջրբաշյանն անդրադարձել է հայկական կոնյակին, դրա որակին ու տեխնիկական բնութագրին: Տնտեսագետը մի շարք դիտարկումներ է արել ու մտահոգություններ հայտնել այդ ուղղությամբ:
«Գիտե՞ք` ինչու էր Չերչիլը հայկական կոնյակ պահանջում։ Որովհետև այն իրական էր։ Իրական` միայն Հայաստանում աճեցված խաղողից պատրաստված, հայկական ջրով համեմված, կաղնու տակառում տարիներով հնեցված և վարպետի ձեռքով ստեղծված։ Մարգար Սեդրակյանը` «Դվին», «Նաիրի», «Ախթամար», «Անի», «Հոբելյանական», «Հայաստան», «Տոնական» և մի շարք այլ կոնյակների ստեղծողը դա գիտեր ավելի լավ, քան ցանկացած ոք։ Եվ նա գիտեր նաև մեկ այլ բան` կաղնու մանրափայտի օգտագործումը միայն կոնյակի պատշաճ հնեցման պատրանք է ստեղծում։
Խորհրդային տարիներին էլ նմանօրինակ փորձ կատարվել է` «հնգամյա պլանն իրականացնել երեք տարում»։ Կաղնու տակառից դուրս հնեցումը «լուծում» էր։ Ըստ ընտանեկան հիշողությունների` նա հրաժարվեց պահպանել հայկական կոնյակի ավանդույթներն ու բարձրակարգ որակը:
Գիտությունը հնեցման եղանակների մասով միանշանակ է. մի շարք գիտկանականներ ու հետազոտողներ, այդ թվում` Կալդեյրան, Կանաշը, Կրյուգերը, Կրստիչը և այլք, տասնամյակների ընթացքում ուղղակիորեն համեմատել են հնեցման երկու եղանակները. կաղնու տակառում և կաղնու մանրափայտի միջոցով հնեցված ըմպելիքները հիմնովին տարբեր արտադրանք են։ Ոչ թե «արագ» կամ «դանդաղ» տարբերակներ, այլ տարբեր որակի, տարբեր ճշմարտության արտադրանք։
2026-ի մարտի 13-ին «Հայկական բրենդի» աշխարհարգրական նշման հմ. 2026001 հաստատված հայտի շրջանակներում, սակայն, կաղնե փայտի միջոցով հնեցումը դիտարկվում է որպես արտադրության ընդունելի մեթոդ. փաստաթղթի «Արտադրության մեթոդը» բաժնում հստակ սահմանված է, որ «ստացված սպիրտը հնացվում է կաղնե տակառներում կամ կաղնե փայտի հետ շփման միջավայրում»:
Այսինքն, հիմա` 2026 թ.-ին, «Հայկական բրենդի» աշխարհագրական նշում (GI) ստեղծելու պահին այս խնդիրը կրկին արդիական է, քանի որ արտադրողների կողմից պատճառաբանվում է, թե անհնար է ներդրումներ կատարել մթերված խաղողի մշակման ու պահպանման համար անհրաժեշտ ենթակառուցվածքների զարգացման ուղղությամբ, ուստի կաղնու փայտերի միջոցով հնեցման եղանակի ոլորտի «փրկությունն» է։ Սա հիմնավորման անհաջող փորձ է, ոչ թե փաստարկ։
Ավելին, հայտի շրջանակներում շատ անորոշ է նկարագրված «կաղնու փայտի միջոցով» հնեցման ընդունելի մեթոդը, քանի որ կաղնու փայտի ներքո կարելի է հասկանալ տարբեր երևույթներ. եթե կաղնու տակառատախտակներով հնեցումը ինչ-ինչ պարագաներում, սակայն միանշանակ ոչ GI շրջանակներում, օգտագործվում է որպես հնեցման եղանակ, ապա կաղնու մանրափայտի օգտագործումը պարզապես արգելված է արտադրական գործընթացքում: Ինչպե՞ս է պետությունը կարողանալու իրապես կառավարել այս գործընթացը, մանավանդ այն պարագայում, որ հնեցման տարբեր եղանակները կարող են օգտագործվել միևնույն արտադրողի կողմից կազմակերպված արտադրական գործընթացներում, ինչպես նաև այն, որ հնեցման այս երկու եղանակների միջոցով ստացված արտադրանքները բացարձակ տարբեր խմիչքներ են:
Այս հարցն ավելի է սրվում վերահսկողության համակարգի մասով առկա մարտահրավերների համատեքստում, որի շրջանակներում չեն ապահովվում անգամ այնպիսի նվազագույն պայմաններ, ինչպիսիք կոնյակի արտադրական գործընացում բացառապես խաղողի հիմքով ստացված սպիրտի օգտագործումն է:
Եթե «Հայկական բրենդի» GI-ի շրջանակներում կարգավորման մակարդակում թույլատրենք կաղնու մանրափայտով հնեցում, ո՞ւմ ենք էլի խաբելու։ Բարձրակարգ խմիչքների հեղինակավոր աշխարհը չի հասկանա այն, Հայաստանն էլ կկորցնի աշխարհագրական նշման անկնկալվող հնարավորությունները` ստիպված լինելով մրցել առավել ցածրակարգ խմիչքների շուկայում:
Ստանդարտի իջեցումը չի փրկում այս ճյուղը։ Այն միայն դրա պատրանք է ստեղծում:
Հայկական բրենդին կամ կունենա բարձրակարգ խմիչքների շուկայում աշխատելու հնարավորություն ընձեռող GI՝ իրական չափորոշիչներով և դրանց իրականացման ապահովման հստակ վերահսկողական համակարգով, կամ ստիպված կլինի բավարարվել ավելի ցածրակարգ խմիչքների շուկայի համեստ հնարավորություններով։ Երրորդ տարբերակ չկա։
Ես չեմ կարող լռել»։
Շարունակելով թեման՝ Ջրբաշյանն արդրադարձել է նաև խմիչքի տեխնիկական բնութագրին:
«Հետաքրքիր է` այդ ինչ «գիտեն» հայ արտադրողները, որ չգիտեն ամբողջ աշխարհի բրենդի արտադրողները
Ո՞րն է այն նոու-հաուն (անգլերեն` know-how), որին տիրապետում են հայ արտադրողները, և որը նորարարություն է ամբողջ աշխարհում` աշխարհագրական նշման (GI) ներքո բրենդիի արտադրության գործընթացում օգտագործել կաղնու փայտի տարատեսակներով հնեցում (կաղնու տակառից բացի) ու հավակնել մնալ բարձրակարգ խմիչքների շուկայի մատակարարների շարքերում:
2026-ի մարտի 13-ին «Հայկական բրենդի» աշխարհարգրական նշման հմ. 2026001 հաստատված հայտի շրջանակներում, ի լրումն կաղնե տակառի մեջ հնեցման եղանակի, կաղնու փայտի միջոցով հնեցումը դիտարկվում է որպես արտադրության ընդունելի մեթոդ. փաստաթղթի «Արտադրության մեթոդը» բաժնում հստակ սահմանված է, որ «ստացված սպիրտը հնացվում է կաղնե տակառներում կամ կաղնե փայտի հետ շփման միջավայրում»:
Նախքան «Հայկական բրենդի» աշխարհագրական նշման (GI) տեխնիկական բնութագրի մասին կարծիք հայտնելը, պարզապես տեսեք, թե ինչ է ներկայացված մյուսների մասով, այսպես`
Cognac (Ֆրանսիա) — հնեցումը` կաղնու տակառում, նվազագույնը 2 տարի։ https://www.cognac.fr/en/discover/expertise/production/
Armagnac (Ֆրանսիա) — հնեցումը` կաղնու տակառում, նվազագույնը 1 տարի։ https://www.armagnac.fr/distillation-and-ageing
Calvados (Ֆրանսիա) — հնեցումը` կաղնու տակառում, նվազագույնը 2 տարի։ https://drinkcalvados.com/en/discover/how-to-made-calvados/
Brandy de Jerez (Իսպանիա) — հնեցումը` կաղնու տակառում: https://www.brandydejerez.es/…/the-production-process/
Cape Potstill Brandy (Հարավային Աֆրիկա) — հնեցումը` կաղնու տակառում, նվազագույնը 3 տարի: https://capebrandy.co.za/how-is-cape-brandy-made/
Հարավային Աֆրիկան ընտրել է անգամ «Cognac»-ից ավելի խիստ չափանիշ, արդյունքը` «Աշխարհի լավագույն բրենդի» կոչում միջազգային մրցույթներում։ Մենք ընտրո՞ւմ ենք ավելի հեշտ ճանապարհ` ցածր ստանդարտներով, քան աշխարհագրական նշում ունեցող մյուս երկրները։
Հենց այս խստությամբ են հաղթում «Cognac» -ի դեմ միջազգային մրցույթներում։
Ոչ մի երկիր, որն ունի կամ ուզում է ունենալ արժանահավատ աշխարհագրական նշում (GI), կաղնու փայտով իրականացվող հնեցման եղանակ չի թույլատրում՝ առանց պիտակի վրա համապատասխան նշման։ Ոչ մի երկիր։
Եթե արժանահավատ աշխարհագրական նշում (GI) ունեցող բարձրակարգ խմիչքների աշխարհը խիստ սահմանափակում է կաղնու փայտերի միջոցով կոնյակի հնեցումը` պիտակավորման գործընթացում պահանջելով ազնիվ մոտեցումներ, ինչու՞ Հայաստանը պետք է թույլատրի հնեցման այս եղանակը։
Բայց, Հայաստանում, փաստորեն, «Հայկական բրենդի» աշխարհագրական նշման (GI) շրջանակներում ներկայացված տեխնիկական բնութագրերն ավելի ազատական են. ինչպես արդեն նշվեց, հաստատված հայտի շրջանակներում որոշ արտադրողների պահանջով թույլատրվել է կաղնու փայտի միջոցով հնեցման եղանակը՝ պատճառաբանելով այն մթերված խաղողի մշակման և պահպանման ենթակառուցվածքների զարգացման համար ներդրումների կատարման անհնարինությամբ և այդպիսով ոլորտի փրկության սին գաղափարներով:
Ստանդարտը կամ կա, կամ չկա։ Ստանդարտը կամ պահպանվում է, կամ ոչ: Շատ լավ հասկանալով կարճաժամկետ նպատակները` գտնում եմ, որ Կառավարությունը բարձրակարգ խմիչքների շուկայում աշխարհագրական նշման (GI) վերաբերյալ նման զիջումների չի կարող գնալ»: