Ի՞նչ կլինի համաշխարհային տնտեսության հետ, եթե յուանը թանկանա 25%-ով
Macquarie Group-ի վերլուծաբանները մայիսյան զեկույցում մոդելավորել են սցենար, որի դեպքում յուանի փոխարժեքը կարող է ամրապնդվել մինչև 5 յուան մեկ դոլարի դիմաց։ Արտարժույթի շուկայի համար դա կլինի վերջին տարիների ամենասուր շարժերից մեկը, սակայն ազդեցությունը կարող է դուրս գալ միայն արժութային շուկայի սահմաններից՝ փոխելով առևտրային հոսքերը, հումքային շուկաները և Չինաստանի դերը միջազգային հաշվարկներում։
Այսօր մեկ դոլարը գնահատվում է մոտ 6,7 յուան։ Մինչև 5,0 մակարդակ ամրապնդումը կնշանակի ավելի քան 25% աճ։ Թեև յուանի մասնաբաժինը համաշխարհային առևտրում դեռ չի հասնում 3%-ի, Չինաստանի դերը չափազանց մեծ է նման շարժը տեղային իրադարձություն համարելու համար․ երկիրը ստեղծում է համաշխարհային ՀՆԱ-ի մոտ հինգերորդ մասը, ապրանքների խոշորագույն արտահանողն է և բազմաթիվ հումքային ապրանքների գլխավոր գնորդը։
Չինաստանի համար ուժեղ յուանը երկակի ազդեցություն կունենա։ Արտահանողները կկորցնեն մրցակցային առավելության մի մասը, քանի որ չինական ապրանքներն արտասահմանում կթանկանան։ Փոխարենը ներմուծողները կշահեն․ հումքը, սարքավորումները և տեխնոլոգիաները ազգային արժույթով կդառնան ավելի էժան։
Չինաստանի տնտեսության կառուցվածքը որոշ չափով մեղմում է այդ հարվածը։ Երկիրը հիմնականում ներմուծում է հումք և սարքավորումներ, իսկ արտահանում՝ բարձր ավելացված արժեքով պատրաստի արտադրանք։ Այդ պատճառով ավելի էժան ներմուծումը կարող է մասամբ փոխհատուցել թանկ յուանից առաջացող կորուստները հատկապես արտադրողների համար։
Սպառողների վրա ազդեցությունը կլինի ավելի սահմանափակ։ Չինացիների առօրյա ծախսերում ներմուծվող ապրանքների մասնաբաժինը մեծ չէ, քանի որ նրանք հիմնականում գնում են տեղական արտադրանք։ Ուժեղ յուանի ազդեցությունն ավելի շատ կերևա ներմուծվող գնաճի նվազման և որոշ արտասահմանյան ապրանքների էժանացման միջոցով։
Երկարաժամկետ առումով ուժեղ յուանը կարող է Չինաստանին մոտեցնել այն տնտեսական մոդելին, որի մասին իշխանությունները խոսում են տարիներ շարունակ․ ավելի մեծ ներքին սպառում, ավելի էժան ներմուծվող տեխնոլոգիաներ և հումք, և նվազ կախվածություն էժան արտահանումից։ Սակայն այդ անցումը ցավոտ կլինի ավանդական արտահանող ոլորտների և որոշ տարածաշրջանների համար։
Համաշխարհային առևտրի համար յուանի ամրապնդումը կարող է որոշ չափով նվազեցնել Չինաստանի հսկայական առևտրային պրոֆիցիտը։ 2025 թվականին Չինաստանը գրանցել է գրեթե 1,2 տրլն դոլարի ռեկորդային առևտրային ավելցուկ, որը երկար տարիներ եղել է ԱՄՆ-ի և Եվրոպայի հետ առևտրային լարվածության գլխավոր պատճառներից մեկը։
Այնուամենայնիվ, նույնիսկ 25–30% ամրապնդումը Չինաստանին չի վերածի խոշոր ներմուծողի և չի զրկի նրան արտահանման գերտերության կարգավիճակից։ Չինական ընկերությունների մրցունակությունը կախված է ոչ միայն փոխարժեքից, այլև արտադրության մասշտաբից, զարգացած լոգիստիկայից, մատակարարների լայն ցանցից և արդյունաբերական կլաստերների կենտրոնացումից։
Հումքային շուկաներում ազդեցությունը նույնպես միանշանակ չի լինի։ Չինաստանը շարունակում է մնալ նավթի, երկաթի հանքաքարի, պղնձի և այլ հումքային ապրանքների խոշորագույն գնորդներից մեկը, սակայն ուժեղ յուանը ինքնին չի նշանակում, որ երկիրը կսկսի ավելի շատ գնել։ Դրա համար անհրաժեշտ են տնտեսական աճ, արդյունաբերական արտադրության ընդլայնում և ներքին պահանջարկի բարձրացում։
Շահողների թվում կլինեն չինացի սպառողները և այն ընկերությունները, որոնք պարտքեր ունեն արտարժույթով․ նրանց համար ներմուծվող ապրանքներն ու պարտքի սպասարկումը կէժանանան։ Կշահեն նաև հումք արտահանող երկրները, եթե չինական ընկերությունները սկսեն ակտիվորեն լրացնել պաշարները և ավելացնել գնումները բարենպաստ շուկայական պայմաններում։
Տուժողների թվում կարող են լինել չինական արտահանող ընկերությունները, հատկապես նրանք, որոնք մրցում են գնային առավելության հաշվին։ Զարգացած երկրների սպառողները նույնպես կարող են բախվել ավելի բարձր գների, եթե էժան չինական ներմուծումը թանկանա, և շուկան ստիպված լինի այլ մատակարարներ փնտրել։
Չինաստանի պետության համար պատկերը հակասական կլինի։ Մի կողմից՝ ուժեղ յուանը կարող է նվազեցնել առևտրային ավելցուկը և արագացնել անցումը ներքին պահանջարկի վրա հիմնված աճի մոդելի։ Մյուս կողմից՝ ազգային արժույթով հաշվարկված արտարժութային պահուստների արժեքը կնվազի։
Յուանի հնարավոր ամրապնդումը, սակայն, չի նշանակում, որ այն կարող է արագորեն փոխարինել դոլարին։ Նույնիսկ 30% աճի դեպքում չինական արժույթը չի դառնա գլխավոր համաշխարհային արժույթ։ Դոլարի և յուանի միջև տարբերությունը դեռ չափազանց մեծ է, իսկ Չինաստանի ֆինանսական համակարգը շարունակում է մնալ ավելի փակ, քան ամերիկյանը։
Յուանի միջազգային դերի ընդլայնման հիմնական գործիքը Չինաստանի անդրսահմանային վճարումների CIPS համակարգն է։ Մարտին դրա միջոցով գործարքների միջին օրական ծավալը հասել է ռեկորդային 920 մլրդ յուանի, իսկ առանձին օրերին գերազանցել է 1,2 տրլն յուանը։ Ռուսաստանի և Իրանի դեմ պատժամիջոցների ֆոնին համակարգի միջոցով ավելի շատ միջազգային հաշվարկներ են կատարվում, իսկ Չինաստանի հետ նավթային առևտրի մի մասն արդեն իրականացվում է յուանով։
Այդուհանդերձ, փոփոխությունների մասշտաբը դեռ համեստ է։ GMF Research-ի գնահատմամբ՝ յուանի մասնաբաժինը համաշխարհային նավթային առևտրում կազմում է ընդամենը 3–8%, մինչդեռ դոլարին բաժին է ընկնում շուկայի մոտ 80%-ը։ Բացի վճարային ենթակառուցվածքից, միջազգային արժույթին անհրաժեշտ է նաև խորը և բաց ֆինանսական շուկա, իսկ Չինաստանը դեռ սահմանափակում է կապիտալի շարժը։
2026 թվականի մայիսի դրությամբ խոշոր բանկերի մեծ մասը յուանի 5,0 մակարդակը չի դիտարկում որպես բազային սցենար։ HSBC-ն սպասում է յուանի ամրապնդում մինչև 6,65 մեկ դոլարի դիմաց տարեվերջին, Deutsche Bank-ը կանխատեսում է 6,55, իսկ Goldman Sachs-ը՝ մոտ 6,50 առաջիկա 12 ամիսներին։ Շուկան ակնկալում է յուանի հետագա ամրապնդում, բայց ոչ արժութային հեղափոխություն։
Macquarie-ի ավելի ուժեղ յուանի սցենարը հիմնականում կապված է չինական ընկերությունների կուտակած դոլարային ակտիվների հետ, որոնք կարող են կազմել մոտ 800 մլրդ դոլար։ Եթե բիզնեսը սկսի զանգվածաբար այդ միջոցները վերադարձնել յուանի, ազգային արժույթի պահանջարկը կարող է կտրուկ աճել։ Սակայն այդ սցենարը պահանջում է նաև ներքին պահանջարկի վերականգնում, խոշոր պետական խթաններ և բիզնեսի վստահության աճ։
Այսպիսով, յուանի՝ մինչև 5,0 մակարդակ ամրապնդումը հնարավոր է, բայց ավելի շատ սթրես-սցենար է, քան բազային կանխատեսում։ Այն չի դառնա համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամի կամ Բրետոն-Վուդսի համակարգի փլուզման մասշտաբի իրադարձություն, սակայն Չինաստանի դերի պատճառով դրա ազդեցությունը չի սահմանափակվի արժութային շուկայով։ Փոփոխությունները կարող են աստիճանաբար տարածվել առևտրի, հումքային շուկաների և միջազգային հաշվարկների կառուցվածքի վրա՝ տարիների ընթացքում։