ՎԻՎԱՍԵԼ ՄՏՍ – ԳԵՂԱՐԴԱՎԱՆՔԻ ՏԱՐԱԾՔՈՒՄ ՏԵՂԱԴՐՎԵԼ ԵՆ ԲԱԶՄԱԼԵԶՈՒ ՎԱՀԱՆԱԿՆԵՐ ԵՎ ՈՒՂԵՑՈՒՅՑՆԵՐ
ՎիվաՍել-ՄՏՍ-ից տեղեկացնում են, որ ընկերության և «Հայկական հուշարձանների ճանաչման ծրագրի» համագործակցության շնորհիվ Գեղարդավանքի տարածքում տեղադրվել են բազմալեզու տեղեկատվական վահանակների:
Գեղարդավանքի կառուցման ճշգրիտ տարեթիվը հայտնի չէ: Այնուամենայնիվ, մասնագետների կարծիքով, նախաքրիստոնեական շրջանում այս տեղանքը հայտնի է եղել սրբացված աղբյուրներով, որոնցից մեկը մինչ այժմ էլ պահպանվել է վանքի հիմնական գավթի ներսում:
Վանքը հիմնվել է 4-րդ դարում և, ինչպես պատմում է ավանդությունը, Գրիգոր Լուսավորչի ջանքերով ծաղկում է ապրել, ով, ըստ տեղեկությունների, բնակվել է վանքի ստեղծման վաղ շրջանում վանականների համար կացարան ծառայող մոտակա անձավներից մեկում:
Լինելով գիտության հայտնի կենտրոն, դպրանոց, երաժշտական ակադեմիա և ուխտավայր, վանական համալիրը կազմված է եղել մի քանի եկեղեցիներից, բնակելի և օժանդակ շինություններից: Մ.թ. 10-րդ դարում, Բագրատունիների իշխանության տարիներին, այս մենաստանը արաբական արշավանքների ժամանակ թալանվել է, իսկ այնտեղ գտնվող ձեռագրերի մի զգալի մասն անվերադարձ կորել:
Թեև վանական համալրի տարածքում հայտնաբերված գրառումները վերաբերում են 12-րդ դարի երկրորդ կեսին, պահպանված համալիրը վերագրվում է 13-րդ դարի կառույցներին: 13-րդ դարի վերջում հայտնվելով իշխանների ուշադրության կենտրոնում` վանական համալիրը դարձել է միջնադարյան Հայաստանի կարևորագույն ուխտավայրերից մեկը: Գտնվելով սեյսմիկորեն ակտիվ տարածքում` Գեղարդավանքը կիսել է Հայաստանի շատ հուշարձանների ճակատագիրը, իր բազմադարյա պատմության ընթացքում երկրաշարժերից մասնակիորեն ավիրվել է, սակայն նաև` վերակառուցվել:
13-րդ դարից սկսած Գեղարդը նաև հայտնի է այնտեղ պահվող սուրբ մասունքներով: Դրանցից առավել ուշագրավ է համարվում Սուրբ տեգը, որն, ըստ ավանդության, այն նիզակն է, որով հռոմեացի զինվորը խաչելությունից հետո խոցել է Հիսուս Քրիստոսին (այսօր նիզակը պահվում է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում, և պատմական մասունք համարող այն նիզակներից է, որոնք կան նաև Վիեննայում, Կրակովում և Հռոմում):
Տեղեկատվական վահանակներ են տեղադրվել նաև դեպի Գեղարդավանք տանող ճանապահին գտնվող այսպես կոչված «Չարենցի կամարի» տարածքում, ինչպես նաև Գառնիի մոտակայքում կազմակերպված և վաղ գարնանից մինչև ուշ ամառ բուսականության վայրի բազմազանությամբ առանձնացող «Ծաղիկների արահետում»:
Վահանակների վրա զետեղված տեղեկատվությունը կազմվել է «Հայկական հուշարձանների ճանաչման ծրագրի» աշխատակիցների կողմից և հավանության է արժանացել Մշակույթի նախարարության, ԻԿՕՄՕՍ-Հայաստանի մասնագետների և Հայ առաքելական եկեղեցու կողմից:
Բացման արարողության ընթացքում հիանալի ակուստիկայով հայտնի Գեղարդի ժայռափոր եկեղեցում վանքի երգչախմբի կատարմամբ հնչեց հայկական հոգևոր երաժշտություն:
«Հայկական հուշարձանների ճանաչման ծրագիրը» հովանավորվում է ՎիվաՍել-ՄՏՍ ընկերության կողմից: Ծրագրի հովանավորներն են նաև` Իտալիայի պատվավոր հյուպատոսը և ԱՄՆ Միջազգային զարգացման գործակալության Հայաստանի մասնավոր սեկտորի մրցունակության ծրագիրը (CAPS):
Մշակութային արժեքների և մշակույթի պահպանությունը յուրաքանչյուրի պարտականությունն է. սա է կազմակերպիչների հիմնական սկզբունքը: