Հայաստանի կապիտալի շուկան 2024-ին. աճ, նոր հնարավորություններ և գլոբալ միտումներ
Հայաստանի ֆոնդային բորսան և Կենտրոնական դեպոզիտարիան (AMX) ամփոփել են 2024 թվականի գործունեության արդյունքները։ Տարվա ընթացքում AMX-ը շարունակել է իր ռազմավարական ծրագրերի իրագործումը՝ նպաստելով կապիտալի շուկայի զարգացմանն ու միջազգային համագործակցության ընդլայնմանը։ Միջազգային կապերի ամրապնդումը նոր հնարավորություններ է ստեղծել շուկայի մասնակիցների համար՝ ընդլայնելով Հայաստանի կապիտալի շուկայի հասանելիությունը և խորացնելով տարածաշրջանային ինտեգրացիան։
Տարվա ընթացքում բորսայի առանձին շուկաներում գրանցվել են առևտրի ծավալների և գործարքների աճ։ 2024 թվականը առանձնացել է նոր ընկերությունների մուտքով և արժեթղթերի ցուցակման պատմական աճով, ինչը վկայում է շուկայի դինամիկ զարգացման մասին։
Հայաստանի ֆոնդային բորսա
- Պետական պարտատոմսերի շուկա
2024 թվականին Հայաստանի ֆոնդային բորսայում պետական պարտատոմսերի տեղաբաշխման և հետգնման աճուրդների ընդհանուր ծավալը կազմել է շուրջ 670 մլրդ ՀՀ դրամ՝ գերազանցելով նախորդ տարվա ցուցանիշը 7․8%-ով: Բորսայում առաջին անգամ տեղի է ունեցել նաև փոխանակման աճուրդ 5 մլրդ ՀՀ դրամ ծավալով։
Պետական պարտատոմսերի երկրորդային շուկան ցուցաբերել է զգալի ակտիվություն․ առևտրի ծավալը նախորդ տարվա համեմատ աճել է 77.3%-ով՝ հասնելով ավելի քան 160 մլրդ ՀՀ դրամի։ Ընդհանուր առմամբ, բորսայում իրականացվել է 755 գործարք՝ շրջանառության մեջ գտնվող 35 պետական պարտատոմսերով։
- Կորպորատիվ արժեթղթերի շուկա
Կորպորատիվ արժեթղթերի շուկայում նույնպես նկատվել է ակտիվություն։ Տարվա ընթացքում ցուցակվել և առևտրին են թույլատրվել 84 արժեթղթեր, որի շնորհիվ 2023-ի համեմատ նոր ցուցակումների ծավալը 124%-ով աճել է։ Սա բորսայի պատմության մեջ բացառիկ աճ էր։ Արդյունքում՝ 2024 թվականի վերջի դրությամբ Հայաստանի ֆոնդային բորսայում շրջանառվում էին 153 կորպորատիվ պարտատոմս և 13 բաժնետոմս։
Դիտարկվող ժամանակաշրջանում մոտ 59%-ով աճել է կորպորատիվ պարտատոմսերի առևտրի ծավալը, իսկ կատարված գործարքների քանակը ավելի քան 60%-ով։ Բաժնետոմսերի շուկայի կապիտալիզացիան աճել է մոտ 36%-ով։
- ՌԵՊՈ գործարքներ
2024 թվականին իրականացվել է 71 մլրդ ՀՀ դրամ ծավալով ՌԵՊՈ գործարք, որը գերազանցում է նախորդ տարվա ցուցանիշը 162%-ով։ Գործարքների ընդհանուր քանակը կազմել է 583։
- Արտարժույթի շուկա
2024 թվականը նշանավորվեց արտարժույթի հարթակի գործարկմամբ։ Գործարկումից ի վեր հարթակում կատարվել է 41 գործարք՝ ավելի քան 5․7 մլրդ ՀՀ դրամի ծավալով։
Հայաստանի կենտրոնական դեպոզիտարիա
2024 թվականի վերջին Հայաստանի կենտրոնական դեպոզիտարիայում հաշվառված էր ավելի քան 143,000 արժեթղթերի հաշիվ, որոնց անվանական արժեքը կազմել է շուրջ 6.6 տրլն ՀՀ դրամ, գերազանցելով նախորդ տարվա ցուցանիշը 11%-ով։ Արժեթղթերի հաշիվներից 33%-ը կազմել են ակտիվ արժեթղթերի հաշիվները, իսկ 6%-ը՝ 2024 թվականի ընթացքում բացված նոր հաշիվները։
Տարվա ընթացքում գրանցվել է 850 նոր ԱՄՏԾ (ISIN) արժեթուղթ, որի արդյունքում դրանց ընդհանուր թիվը հասել է 3,445-ի։ Դրանցից 90.9%-ը բաժնետոմսեր են, իսկ 5.6%-ը՝ պարտատոմսեր։
Հայաստանի կենտրոնական դեպոզիտարիան, հանդիսանալով պարտադիր կենսաթոշակային ֆոնդերի մասնակիցների ռեեստրի վարող և կենսաթոշակային ֆոնդերի ակտիվների պահառու, ամփոփել է կարևոր ցուցանիշներ։ 2024 թվականի վերջին օրվա դրությամբ կենսաթոշակային միջոցներով հաշիվների քանակը կազմել է 899,088, իսկ կենսաթոշակային ֆոնդերի զուտ ակտիվների արժեքը աճել է 34․4%-ով՝ կազմելով 1,073,872,544,865 ՀՀ դրամ։
Ամբողջական բորսայական տվյալները հասանելի են բորսայի և դեպոզիտարիայի տարեկան տեղեկագրերում։
2024 թվականին AMX-ը նշանակալի քայլեր է ձեռնարկել իր գործառույթների թվայնացման ուղղությամբ։ Հայաստանի ֆոնդային բորսան գործարկել է gp.minfin․am համակարգի թարմացված տարբերակը, որը հնարավորություն է տալիս Հայաստանի քաղաքացիներին և օտարերկրյա ներդրողներին առավել պարզ և անվտանգ գնել և վաճառել ՀՀ պետական պարտատոմսեր:
Կենտրոնական դեպոզիտարիան, իր հերթին, Հայաստանի նոտարական պալատի հետ համատեղ գործարկել է նոր էլեկտրոնային համակարգ, որի նպատակն է պարզեցնել և արագացնել ժառանգատուին պատկանող արժեթղթերի և կենսաթոշակային ֆոնդերի փայերի վերաբերյալ տեղեկատվության ստացումը, ինչպես նաև ժառանգության իրավունքի վկայագրում առկա տվյալների փոխանակումը։
2024 թվականը կարևոր տարի էր միջազգային համագործակցության ամրապնդման առումով։ Այս ընթացքում AMX-ը ստորագրեց փոխըմբռնման հուշագիր Աբու Դաբիի ֆոնդային բորսայի հետ, որին հաջորդեց Աբու Դաբիում կողմերի միջև համագործակցության պայմանագրի ստորագրումը։ Այս համագործակցության շրջանակում նախատեսվում է 2025-ին AMXTrader համակարգի ամբողջովին ինտեգրումը Թաբադուլ բորսայական թվային հաբին։ Այն նոր հնարավորություններ կստեղծի ոչ միայն Հայաստանի ներդրողների համար, այլև կխթանի օտարերկրյա ներդրումների հոսքը դեպի Հայաստան։
Հայաստանի ֆոնդային բորսան և Կենտրոնական դեպոզիտարիան 2025-2026 թվականներին նախատեսում են մի շարք բարեփոխումներ։ Առանձնակի ուշադրություն կդարձվի առևտրային և դեպոզիտար ծառայությունների զարգացմանը, ինչպես նաև միջազգային համագործակցությունների ընդլայնմանը։ Շարունակվում են տեխնոլոգիական արդիականացման գործընթացները, այդ թվում՝ CDA Online հավելվածի երրորդ փուլի ներդրումը։
AMX-ի կարևոր առաջնահերթություններից մեկը ֆինանսական կրթության խթանումն է, որի շրջանակում նախատեսվում է ստեղծել AMX ակադեմիան։ Հայաստանի ֆոնդային բորսան և Կենտրոնական դեպոզիտարիան շարունակում են աշխատել շուկայի կայուն զարգացման, ներդրողների համար նոր հնարավորությունների ստեղծման և Հայաստանի ֆինանսական համակարգի մրցունակության բարձրացման ուղղությամբ։
AMX-ը Հայաստանում գործող միակ ֆոնդային բորսան է, որը հանդիսանում է նաև Հայաստանի կենտրոնական դեպոզիտարիայի միակ բաժնետերը: AMX խմբի առաքելությունն է նպաստել Հայաստանում բարենպաստ ներդրումային միջավայրի ձևավորմանը՝ առաջարկելով արդյունավետ լուծումներ ու ծառայություններ, այդ թվում՝ արժեթղթերի առևտրի, քլիրինգի, վերջնահաշվարկի և կենսաթոշակային համակարգի ակտիվների պահառության և ռեեստրավարման ոլորտում: