Եվրոպան նոր սահմանափակումներ է դնում օտարերկրյա ներդրումների համար
Եվրոպական խորհուրդը հաստատել է օտարերկրյա ներդրումների ֆիլտրացման նոր կանոնակարգը, որը փոխարինելու է 2019 թվականի նախկին շրջանակային փաստաթղթին։ Նոր կանոնները նպատակ ունեն պաշտպանել ԵՄ-ի կարևորագույն ոլորտները արտաքին ազդեցությունից, սակայն դրանք ընդունվում են այն պահին, երբ եվրոպական տնտեսությունը բախվում է կապիտալի արտահոսքի, դեինդուստրիալացման և մրցունակության անկման լուրջ խնդիրների։
Նոր կանոնակարգը զգալիորեն խստացնում է օտարերկրյա ներդրումների վերահսկողությունը։ Պարտադիր ստուգման տակ են հայտնվում ոչ միայն երրորդ երկրներից եկող ուղղակի ներդրումները, այլև ԵՄ ներսում գործող այն ընկերությունների գործարքները, որոնք ուղղակիորեն կամ անուղղակիորեն վերահսկվում են երրորդ երկրների ներդրողների կողմից։ Այսպիսով, Բրյուսելը փակում է այն տարածված մեխանիզմը, երբ օտարերկրյա կապիտալը եվրոպական շուկա էր մտնում Կիպրոսում, Լյուքսեմբուրգում կամ այլ երկրներում գրանցված միջանկյալ ընկերությունների միջոցով։
Կանոնակարգը բոլոր անդամ պետություններին պարտավորեցնում է ստեղծել ներդրումների ազգային ֆիլտրացման մեխանիզմներ։ Պարտադիր նախնական հաստատման ենթակա ոլորտների ցանկում ընդգրկվել են ռազմական տեխնոլոգիաները, կիսահաղորդիչները, քվանտային հաշվարկները, արհեստական բանականությունը, կարևորագույն էներգետիկ և տրանսպորտային ենթակառուցվածքները, ինչպես նաև ռազմավարական հումքի արդյունահանումն ու վերամշակումը։ Տեսականորեն սա ներկայացվում է որպես ազգային և տնտեսական անվտանգության պաշտպանության քայլ, սակայն գործնականում այն ավելանում է արդեն գոյություն ունեցող ներդրումային ճգնաժամին։
Բրյուսելը հայտարարում է, որ նոր կանոնները պետք է ներդրումների վերահսկողության համակարգը դարձնեն ավելի համահունչ, սակայն իրավական պրակտիկան հակառակն է ցույց տալիս։ Կանոնակարգը չի ստեղծում մեկ միասնական եվրոպական մարմին՝ ամերիկյան CFIUS-ի նման, որը կկայացնի վերջնական որոշումներ։ Գործարքները հաստատելու կամ արգելափակելու իրավունքը շարունակում է մնալ ազգային կառավարությունների ձեռքում, ինչի հետևանքով ներդրողները ստիպված են լինելու տարբեր երկրներում անցնել տարբեր ընթացակարգերով, ժամկետներով և քաղաքական առաջնահերթություններով պայմանավորված ստուգումներ։
Նոր սահմանափակումները հակասության մեջ են մտնում Բրյուսելի մեկ այլ առանցքային նախաձեռնության՝ մարտին ներկայացված «Ստեղծված է Եվրոպայում» կամ Industrial Accelerator Act ծրագրի հետ։ Այդ ծրագիրը ենթադրում է եվրոպական արդյունաբերության արագ տեխնոլոգիական վերազինում և «կանաչ» ոլորտներում ու արհեստական բանականության հատվածում ավելացված արժեքի շղթաների առնվազն 70%-ի տեղայնացում։ Սակայն նման արտադրություններ ստեղծելու համար Եվրոպային անհրաժեշտ են հսկայական արտաքին ներդրումներ, մինչդեռ նոր կանոնակարգը բարդացնում կամ թանկացնում է կապիտալի ներգրավումը Մերձավոր Արևելքից, Չինաստանից և ասիական սուվերեն հիմնադրամներից։
Եվրոպայի տնտեսական քաղաքականության նկատմամբ հիմնական քննադատություններից մեկը շարունակում է մնալ չափազանց մեծ կարգավորումը, որը խոչընդոտում է նորարարությանը և նվազեցնում մրցունակությունը։ Ներդրողները պետք է ապացուցեն պետական անուղղակի ֆինանսավորման բացակայությունը, անցնեն երկարատև աուդիտներ, բացահայտեն բենեֆիցիարների կառուցվածքը և համաձայնեն ռիսկերի նվազեցման միջոցների։ Ի տարբերություն ԱՄՆ-ի IRA օրենքի, որտեղ ներդրողները ստանում են հստակ հարկային խթաններ՝ նվազագույն բյուրոկրատիայով, Եվրոպայում գործարքի հաստատումը կարող է տևել ամիսներ՝ առանց դրական արդյունքի երաշխիքի։
Վիճակագրությունը ցույց է տալիս այս քաղաքականության հետևանքները․ ուղղակի օտարերկրյա ներդրումները Եվրոպայում նվազում են արդեն երեք տարի անընդմեջ՝ 2023 թվականին 4%-ով, 2024-ին՝ 5%-ով, իսկ 2025-ի արդյունքներով՝ 7%-ով։ Գերմանիայում ներդրումները հասել են 17 տարվա նվազագույնին, իսկ եվրոպական քիմիական արդյունաբերությունում հաստատված կապիտալ ներդրումները կրճատվել են ավելի քան 80%-ով։ BASF-ի և LyondellBasell-ի նման խոշոր ընկերություններն իրենց ներդրումային բյուջեները ուղղում են ԱՄՆ և Ասիա։ Արդյունքում ԵՄ-ն փորձում է պաշտպանել իր արդյունաբերական բազան այն պահին, երբ կապիտալն արդեն ակտիվորեն հեռանում է եվրոպական շուկայից։