Տնտեսական

USD BUY - 393.00+0.00 USD SELL - 396.00+0.00
EUR BUY - 403.00-0.50 EUR SELL - 411.00-2.00
OIL:  BRENT - 81.56-2.48 WTI - 74.41-2.80
COMEX:  GOLD - 1751.90-0.18 SILVER - 21.30-0.84
COMEX:  PLATINUM - 990.20+0.06
LME:  ALUMINIUM - 2362.50-0.21 COPPER - 8008.00-0.41
LME:  NICKEL - 25416.00-2.62 TIN - 22231.00-0.03
LME:  LEAD - 2117.00-0.61 ZINC - 2920.50+0.09
FOREX:  USD/JPY - 138.04-0.76 EUR/GBP - 1.0378-0.16
FOREX:  EUR/USD - 1.0378-0.16 GBP/USD - 1.2071-0.18
STOCKS RUS:  RTSI - 1141.07-0.45
STOCKS US: DOW JONES - 34347.03+0.45 NASDAQ - 11226.36-0.52
STOCKS US: S&P 500 - 4026.12-0.03
STOCKS JAPAN:  NIKKEI - 28162.83-0.42 TOPIX - 2004.31-0.68
STOCKS CHINA:  HANG SENG - 17297.94-1.57 SSEC - 3078.55-0.75
STOCKS EUR:  FTSE100 - 7486.67+0.27 CAC40 - 6712.48+0.08
STOCKS EUR:  DAX - 14541.38+0.01
28/11/2022  CBA:  USD - 395.92+0.87 GBP - 478.43+0.26
28/11/2022  CBA:  EURO - 414.65+3.36
28/11/2022  CBA:  GOLD - 22299.51+3.91 SILVER - 271.58-2.26
engрус
Նոյեմբեր, 2022
November 2022
M T W T F S S
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
282930  
Մասիսում կառուցվելիք բուսական յուղերի գործարանի հիմնական արտադրատեսակը կլինի քունջութի յուղը
12/12/2018 14:30

Մասիսում կառուցվելիք բուսական յուղերի գործարանի հիմնական արտադրատեսակը կլինի քունջութի յուղը

Մասիսում բուսական յուղերի գործարան կկառուցվի: Եվ գործարանի հիմնական արտադրատեսակը կլինի քունջութի յուղը, որի արտահանման պայմանավորվածությունները արաբական շուկայի գործընկերների հետ արդեն կան: Մենք, իհարկե, այս ծրագրի հետ կապված մանրամասներին դեռ կանդրադառնանք: Իսկ այժմ կխոսենք այս մշակաբույսի՝ Հայաստանի համար իբրեւ հեռանկարային դիտարկելու պատճառների մասին (այս շարքում կտավատի թեման ներկայացրել ենք):

Կտավատն էլ, քունջութն էլ մշակաբույսեր են, որոնք Հայաստանի համար նորություն չեն: Դրանց մասին տեղեկություններ կան: Պարզապես պատմական մի ժամանակաշրջանում չմշակվելով (արդյունաբերական ծավալներով նաեւ), կարծես մոռացության են մատնվել: Բայց միջազգային ագրարային գործընթացները մեզ հուշում են, որ մոռացված հինը լավ էլ կարող է նորություն լինել եւ մեր մշակին եկամուտ բերել՝ դրական բոլոր հետեւանքներով հանդերձ:

Ուշագրավ է, որ քունջութի մասին գրավոր աղբյուրներ փնտրելիս նկատեցի (ի դեպ, այդպես էր նաեւ կտավատի պարագայում), որ այն գրեթե մշտապես համատեղ նշվում է բամբակի եւ չալթուկի ու վուշի հետ: Երբ շենգավիթյան պեղումները հայտնաբերեցին նախաուրարտական եւ ավելի վաղ երկրամշակութային-հնագիտական շերտեր, պարզ դարձավ, որ Ուրարտուում արհեստներն ու արվեստները, գյուղատնտեսությունն ու անասնապահությունը զարգացած են եղել: Այստեղ գարեջուր եւ ժամանակի աշխարհում պահանջարկ վայելող քունջութի յուղ են պատրաստել: Բայց արդի աշխարհում քունջութի հայրենիքը մեկ Աֆրիկայի, մեկ Հնդկաստանի տարածքն է համարվում… Ինչեւէ, քունջութի սերմերից դեղամիջոցներ ունենալը հստակ փաստի մասին է խոսում՝ դրա երկարատեւ կիրառման, արդյունավետ մշակման, օգտակար հատկությունների իմացության եւն:

Հետաքրքիր տեղեկություններ կան Արմավիրի քունջութի յուղի որակի մասին: Չեմ հիշում, որտեղ եմ կարդացել, բայց ասվում էր, որ ցարական Ռուսաստանից Լոնդոն ցուցահանդես մեկնած Նիկոլայ Երկրորդի գլխավորած պատվիրակության կազմում է եղել արմավիրցի մեծահարուստ Գ. Տեր-Հարությունյանը: Եվ նա իր հետ տարել էր ոչ միայն քունջութի յուղը, այլեւ Արմավիրի բամբակը:

Էջմիածնի վանական տնտեսությունում քունջութի մշակման մասին են խոսում վանքի 1739-1759 թթ. ելից-մտից մատյանները (Հ. Վ. Թորոսյան): Նշվում է, որ էջմիածնի վանական տնտեսությունում երկրագործական մշակությունների մեջ մեծ տեղ էր հատկացված նաեւ տեխնիկական կուլտուրաներին: Վանքի մատյաններում, օրինակ, որպես գարնանային ցանք թվարկվում են բամբակը եւ քունջութը, չնայած չի նշված այդ կուլտուրաների զբաղեցրած տարածության չափը: Ուսումնասիրողն ասում է նաեւ, որ այդ մատյաններում թեեւ համեմատաբար սուղ են տեղեկությունները քունջութի մշակության մասին, սակայն վանքի ձիթհանների մասին Սիմեոն Երեւանցու հայտնած վկայությունները հավաստում են տեխնիկական այդ կուլտուրայի տարածվածության մասին: Ըստ Ի. Շոպենի, վանքի հողատարածություններում իբրեւ գարնանային ցանք քունջութը զբաղեցրել է 4,5 խալվար ցանովի տարածություն, որից ստացվել է մոտ 1500 փութ բերք:

Արեւելյան Հայաստանում, նախասովետական շրջանում, բավականին զարգացած է եղել բուսական յուղերի արտադրությունը: Նույնիսկ արտահանումն է բավական հաջող արվել: Քունջութ ցանում էին Նախիջեւանի, Երեւանի, Էջմիածնի, Սուրմալուի, Շարուրի եւ այլ գավառների հարթավայրային տաք շրջաններում: 1870-ական թվականներին միայն Երեւանի եւ Էջմիածնի գավառները տարեկան տալիս էին ավելի քան 100 հազար փութ քունջութի սերմնահատիկ (տվյալը «Բուսական յուղերի արտադրությունը Արեւելյան Հայաստանում»-ից է, 19-րդ դար, երկրորդ կես, Գոհար Առաքելյան): 3-4 օրվա ընթացքում մշակվում էր 1 խալվար (30 փութ) քունջութ (30-50 ռուբլի արժողությամբ), որից ստացվում էր 6-7.5 փութ յուղ: Պարզվում է՝ ձիթհանի տերն էլ տարբեր ձեւերով էր աշխատում. մի դեպքում շահավետ գներով հումքը գնում էր գյուղացիներից՝ արտադրանքը վաճառելով շուկայում, իսկ մյուս դեպքում մշակում էր գյուղացու սերմ-հումքը եւ որպես վարձատրություն վերցնում էր ստացված արդյունքի կամ դրա արժեքի որոշ մասը: Ձեռնարկատերը 1 փութ քունջութի յուղի դիմաց վերցնում էր 1 ռուբլի 50 կոպեկ վարձք: Սա ավելին էր, քան կտավատի յուղի դեպքում՝ 1 ռուբլի:

Այս, այսպես ասենք, ձեռագործ արտադրությունների կողքին 1880-1890-ականներին ի հայտ եկան նոր սարքավորումներ ու արտադրության առաջավոր եղանակներ կիրառող ձիթհաններ: Խոսքն, օրինակ, շոգեշարժ սարքերի մասին է: Նույն աղբյուրի համաձայն՝ 1883 թ. Էջմիածնի գավառի Վաղարշապատ գյուղում տեխնիկ Լ. Խանաղովի ջանքերով ու միջոցներով գործարկվեց շոգեշարժ յուղհանքը, որն առաջինն էր Երեւանի նահանգում: Մի տվյալ էլ է մեջբերվում՝ պատկերացում տալու համար ձեռագործ ու շոգեշարժ արտադրությունների տարբերության մասին: Եթե առաջինում մի ճող սերմնահատիկը մշակվում էր 3 օրվա ընթացքում, ապա երկրորդում՝ ընդամենը 4 ժամում: Լ. Խանաղովի ձեռնարկությունում թեեւ տարբեր բուսական սերմնահատիկներ էին մշակվում, բայց արտադրության առանցքը քունջութն էր ու վուշը: Մեկ այլ տվյալ էլ կա. «Եթե տեղական հին միջոցներով, օրինակ, քունջութի 100 ֆունտ սերմից քամվում էր 33 ֆունտ բուսական յուղ, ապա Խանաղովի շոգեշարժ ձիթհանքը նույնքան սերմից ստանում էր 42 ֆունտ, այն էլ բարձր որակի»:

1870-ականներին միայն Երեւանի ու Էջմիածնի գավառները տալիս էին տարեկան 100 հազար փութ քունջութի սերմ: Բայց հետո անկում եղավ: Ամբողջ նահանգն էր տալիս 27330 փութ, իսկ 1990թ. արդեն՝ ընդամենը 8227 փութ: Բայց նույն աղբյուրում ասվում է նաեւ, որ սա մասամբ պետք է բացատրել նաեւ անբերրիությամբ:

Ի տարբերություն քունջութի, կտավատի յուղատեսակների արտադրությունն ավելի երկար տեւեց, «քանի որ կտավատի յուղը համեմատաբար քիչ էր արտահանվում եւ կենտրոնացված էր երկրի լեռնային շրջաններում, որոնք առավելապես մեկուսացված էին արտաքին շուկաներից»:

Հետո Արեւելյան Հայաստանում սկսվեց սովետական շրջանը եւ… կուլակաթափության քաղաքականությունը շատ բան փոխեց գյուղոլորտում. ձիթհանների տերերը այլեւս հարուստներ էին: Ձիթհանները դատարկվեցին…

Հիմա՝ Հայաստանում «կնճութ», «կնջիթ» եւ «կանճութ» անուններով հայտնի քունջութի մշակման վերսկսում պե՞տք է արդյոք եւ եթե այո, ապա ինչու՞: Ի՞նչ վիճակ է հիմա, ի՞նչ հեռանկարներ կան եւ ի՞նչ կտա նյութի սկզբում ասված գործարանի կառուցումը: Այս ամենի մասին հաջորդիվ կխոսենք:

Արմենուհի ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ

Արտարժույթ
10:30 28/11 Առք Վաճառք
AMD / USD 393.00 396.00
AMD / EUR 403.00 411.00
AMD / RUR 6.40 6.65
դոլար
դոլար
ԿԲ Փոխարժեքներ
28/11/2022
Դոլար / Դրամ
395.92
+0.87
Եվրո / Դրամ
414.65
+3.36
Ռուբլի / Դրամ
6.52
-0.01
Ֆունտ / Դրամ
478.43
+0.26
ԿԲ Մետաղներ
28/11/2022
դրամ / գրամ
22299.51
+3.91
Արծաթ
271.58
-2.26
Կրիպտոարժույթներ
10:30 28/11
BTC/AMD
6,392,154
-2.32%
BTC/USD
16180.62
-2.32%
ETH/USD
1171.25
-3.64%
BCH/USD
107.94
-5.32%
BIT/USD
0.290090
-3.03%
XRP/USD
0.382495
-5.90%
LTC/USD
71.42
-7.89%
BNB/USD
294.47
-5.71%
DOGE/USD
0.094072
+2.45%
ETH/BTC
0.072386155
-1.35%
BCH/BTC
0.006670929
-3.06%
BIT/BTC
0.006670929
-0.73%
XRP/BTC
0.000023639
-3.66%
LTC/BTC
0.004413675
-5.71%
BNB/BTC
0.018198741
-3.46%
DOGE/BTC
0.000005814
+4.89%
Ոսկու հարգեր
28/11/2022
դրամ
999 հարգ
24k
22,299.51
958 հարգ
23k
21,370.36
916 հարգ
22k
20,441.22
720 հարգ
18k
16,724.63
625 հարգ
15k
13,937.19
585 հարգ
14k
13,008.05
500 հարգ
12k
11,149.76
417 հարգ
10k
9,291.46
375 հարգ
9k
8,362.32
FOREX
10:00 28/11
EUR/USD
1.0378
-0.16%
GBP/USD
1.2071
-0.18%
USD/JPY
138.04
-0.76%
EUR/GBP
0.8595
+0.02%
Նավթ
10:00 28/11
դոլար / բարել
Brent
81.56
-2.48%
Light Sweet
74.41
-2.80%
COMEX
10:00 28/11
$ / տր. ունց.
Ոսկի
1751.90
-0.18%
Արծաթ
21.30
-0.84%
Պլատին
990.20
+0.06%
LME / 3M
10:00 28/11
դոլար / տոննա
Ալյումին
2362.50
-0.21%
Պղինձ
8008.00
-0.41%
Նիկել
25416.00
-2.62%
Անագ
22231.00
-0.03%
Կապար
2117.00
-0.61%
Ցինկ
2920.50
+0.09%
Մոլիբդեն
43982.17
-0.05%
Կոբալտ
51955.00
+0.00%
Ինդեքսներ
10:00 28/11
կետ
Dow Jones
34347.03
+0.45%
S&P 500
4026.12
-0.03%
NASDAQ
11226.36
-0.52%
FTSE
7486.67
+0.27%
CAC 40
6712.48
+0.08%
DAX
14541.38
+0.01%
RTSI
1141.07
-0.45%
Nikkei
28162.83
-0.42%
Topix
2004.31
-0.68%
Hang Seng
17297.94
-1.57%
SSEC
3078.55
-0.75%
ԿԲ Տոկոսադրույքներ
28/11/2022
Վերաֆին. տոկ.
Վերաֆինանսավորման տոկոսադրույք
9.25
+0.00%
Լոմբ. ռեպո
Լոմբարդային ռեպո
10.75
+0.00%
Միջ. ներգր.
Դրամական միջողների ներգրավման տոկոսադրույք
7.75
+0.00%
Մակրոտնտեսական
09/2022
ՏԱՑ
Տնտեսական Ակտիվության Ցուցանիշ
+14.0%
ԱԱԾ 3
Արդյունաբերական Արտադրանքի Ծավալ
1,881.8
+10.0%
Արտահանում 1
Արտահանում
3,509.4
+63.8%
Ներմուծում 1
Ներմուծում
5,797.2
+61.6%
ՍԳԻ
Սպառողական Գների Ինդեքս
+8.60%
Աշխատ. 2
Միջին ամսական անվանական աշխատավարձը
225,436
+13.4%
Առևտուր 3
Առևտրի շրջանառություն
3,018.1
+14.50%
Գյուղտնտ. 3,4
Գյուղատնտեսության համախառն արտադրանքի ծավալ
672.82
-0.7%
Ծառայ. 3
Ծառայությունների ծավալ
1,824.3
+27.10%
Շին. 3
Շինարարության ծավալ
300.21
14.3%
1 - մլն Դրամ, 2 - Դրամ, 3 - մլրդ Դրամ, 4 - եռամսյակային