Ֆինանսական

USD BUY - 393.00-2.00 USD SELL - 396.50-0.50
EUR BUY - 411.00+3.00 EUR SELL - 421.00+4.00
OIL:  BRENT - 85.95+0.44 WTI - 80.39+0.06
COMEX:  GOLD - 1818.10+0.37 SILVER - 23.44+0.34
COMEX:  PLATINUM - 1026.60+0.13
LME:  ALUMINIUM - 2545.50+2.43 COPPER - 8450.00+1.37
LME:  NICKEL - 28862.00+4.57 TIN - 23255.00-0.33
LME:  LEAD - 2202.50+1.33 ZINC - 3079.00-0.02
FOREX:  USD/JPY - 134.30+0.00 EUR/GBP - 1.0581+0.41
FOREX:  EUR/USD - 1.0581+0.41 GBP/USD - 1.2338+0.42
STOCKS RUS:  RTSI - 1107.55-1.43
STOCKS US: DOW JONES - 34429.88+0.10 NASDAQ - 11461.50-0.18
STOCKS US: S&P 500 - 4071.70-0.12
STOCKS JAPAN:  NIKKEI - 27820.40+0.15 TOPIX - 1947.90-0.31
STOCKS CHINA:  HANG SENG - 19518.29+4.51 SSEC - 3211.81+1.76
STOCKS EUR:  FTSE100 - 7556.23-0.03 CAC40 - 6742.25-0.17
STOCKS EUR:  DAX - 14529.39+0.27
05/12/2022  CBA:  USD - 395.91+0.71 GBP - 484.87-0.24
05/12/2022  CBA:  EURO - 417.09+1.02
05/12/2022  CBA:  GOLD - 22717.73-193.05 SILVER - 287.73+6.48
engрус
Դեկտեմբեր, 2022
December 2022
M T W T F S S
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031  
Լույս հիմնադրամ. 2020թ առաջին կիսամյակում ՀՀ պետական բյուջեի կատարման հաշվետվության վերաբերյալ
24/08/2020 15:57

Լույս հիմնադրամ. 2020թ առաջին կիսամյակում ՀՀ պետական բյուջեի կատարման հաշվետվության վերաբերյալ

«ԼՈՒՅՍ» հիմնադրամից «Բիզնես 24»-ին տեղեկացնում են, որ հիմնադրամի կողմից հրապարակվել է 2020 թվականի առաջին կիսամյակում ՀՀ պետական բյուջեի կատարման հաշվետվության վերաբերյալ աշխատանքը: Սույն վերլուծության նպատակն է գնահատել ՀՀ պետական բյուջեի կատարման ընթացքը տվյալ ժամանակահատվածում: Նախ նկարագրվել է ՀՀ տնտեսության ընդհանուր բնութագիրը, այն է՝ տնտեսական ակտիվության շարժիչ ուժերը, զարգացումները տնտեսության առանձին ճյուղերում, պահանջարկի բաղադրիչների՝ սպառման և ներդրումների վարքագիծը և այլն: Այնուհետև վերլուծվել է պետական բյուջեի եկամուտների և ծախսերի կատարողականը՝ համեմատելով համապատասխան ցուցանիշների փաստացի և պլանային արժեքները: Վերլուծությունը ավարտվել է հիմնական եզրահանգումների ամփոփմամբ:

ՀՀ ՏՆՏԵՍՈՒԹՅԱՆ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԲՆՈՒԹԱԳԻՐԸ

2020 թվականի երկրորդ եռամսյակում նոր կորոնավիրուսի (COVID-19) հարուցած ճգնաժամը ՀՀ տնտեսությունում ձևավորել է խորքային բացասական դրսևորումներ: Արդյունքում, համաձայն 2020 թվականի առաջին և երկրորդ եռամսյակների համախառն ներքին արդյունքի (ՀՆԱ) նախնական տվյալների՝ հունվար-հունիս ամիսներին արձանագրվել է տնտեսական անկում 5.7%-ով` նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի 7.1% աճի դիմաց: Ընդ որում, շինարարությունը ձևավորել է -1.5 տոկոսային կետ բացասական նպաստում, ծառայությունները` -1.4 տոկոսային կետ, առևտուրը` -1.2 տոկոսային կետ, իսկ արդյունաբերությունը` -0.3 տոկոսային կետ: Ինչ վերաբերում է գյուղատնտեսությունը, ապա այն հակազդել է տնտեսական անկմանը 0.1 տոկոսային կետով[1]:

2020 թվականի առաջին կիսամյակի կտրվածքով արձանագրվել է տնտեսական ակտիվության մակարդակի անկում` 4.7%-ով: Համեմատության համար նշենք, որ 2019-ի առաջին կիսամյակում գրանցվել էր աճ` 6.6%-ով: Առաջին կիսամյակի բացասական ՏԱՑ[2]-ը պայմանավորված է առևտրի (-4.1 տոկոսային կետ), ծառայությունների (-1.5 տոկոսային կետ) և շինարարության (-1.2 տոկոսային կետ) ոլորտների անկմամբ։ Տնտեսական ակտիվությանը դրական են նպաստել արդյունաբերության (0.4 տոկոսային կետ) և գյուղատնտեսության (0.2 տոկոսային կետ) աճերը[3]:

Անդրադառնանք առանձին ոլորտների և ենթաճյուղերի դինամիկային:    2020-ի առաջին կիսամյակում արդյունաբերության թողարկումը[4] աճել է 1.5%-ով` նախորդ տարվա 6.9%-ի դիմաց: Ընդ որում, միակ ենթաճյուղը, որտեղ գրանցվել է աճի դրական ցուցանիշ, հանքագործական արդյունաբերությունն է: Վերջինիս ծավալները ավելացել են 24.3%-ով` ձևավորելով դրական նպաստում 4.3 տոկոսային կետով: Սա հիմնականում պայմանավորված է մետաղական հանքաքարի արդյունահանման շոշափելի աճով (24.9%): Մտահոգիչ է այն փաստը, որ մշակող արդյունաբերության ենթաճյուղը կրճատվել է 3.6%-ով` ընդհանուր ոլորտի աճին նպաստելով բացասաբար` -2.4 տոկոսային կետով: Բացասական միտումներ են գրանցվել նաև էներգետիկայի և ջրամատակարարման ենթաճյուղերում, որոնք կրճատվել են համապատասխանաբար 0.5%-ով (նպաստումը` -0.1 տոկոսային կետ) և 20.9%-ով (նպաստումը` -0.3 տոկոսային կետ):

Աճ արձանագրած հաջորդ ոլորտը գյուղատնտեսությունն է և ձկնորսությունը, որի համախառն արտադրանքը 2020-ի առաջին կիսամյակում ավելացել է 1.8%-ով` նախորդ տարվա 6.5% անկման դիմաց: Ընդ որում, ամենամեծ նպաստումը` 1.1 տոկոսային կետ, ձևավորել է անասնաբուծության ենթաճյուղը` աճելով 1.9%-ով: Մյուս կողմից, բուսաբուծության ենթաճյուղը աճել է 1.4%-ով` ընդհանուր ոլորտի աճին նպաստելով 0.5 տոկոսային կետով: Ինչ վերաբերում է ձկնորսությանը, ապա այն նույնպես դրական է նպաստել գյուղատնտեսության համախառն արտադրանքի աճին՝ 0.2 տոկոսային կետով (աճը՝ 3.0%): Հատկանշական է, որ 2019-ի առաջին կիսամյակում արձանագրվել էր անկում և՛ բուսաբուծությունում, և՛ անասնաբուծությունում (ձկնորսության ենթաճյուղը գրանցել էր աճ):

Ամենամեծ անկումը արձանագրվել է շինարարության ոլորտում. վերջինս 2020-ի առաջին կիսամյակում կրճատվել է 23.4%-ով` նախորդ տարվա 4.7% աճի դիմաց: Անկման ցուցանիշի 8.8 տոկոսային կետը պայմանավորված է կազմակերպությունների միջոցների հաշվին իրականացված շինարարության ծավալների 18.3% նվազմամբ: Բնակչության միջոցների հաշվին իրականացված շինարարության ծավալները կրճատվել են 31.6%-ով` ունենալով 8.6 տոկոսային կետ բացասական նպաստում: Բացասական միտումներ են գրանցվել նաև պետական բյուջեի հաշվին իրականացված շինարարության ծավալներում. վերջինիս 22.3% անկումը պայմանավորել է ընդհանուր ոլորտի անկման 5.1 տոկոսային կետը: Հարկ է նկատել, որ պետական շինարարության նվազումը կապված է կառավարության կողմից կապիտալ ծախսերի թերակատարման հետ:

Քանի որ ծառայությունների ոլորտը գտնվել է կարանտինային սահմանափակումների կիզակետում, այստեղ ևս արձանագրվել է շոշափելի անկում: Այսպես, 2020-ի առաջին կիսամյակում ծառայությունների թողարկումը նվազել է 6.4%-ով` նախորդ տարվա 15.6% աճի դիմաց: Անկման 3.4 տոկոսային կետը պայմանավորված է կացության և հանրային սննդի կազմակերպման 42.6% նվազմամբ, 2.9 տոկոսային կետը` տրանսպորտի 25.8% նվազմամբ, իսկ 1.5 տոկոսային կետը` վարչարարական և օժանդակ գործունեության 36.4% նվազմամբ: Ոլորտի անկմանը հիմնականում հակազդել են ֆինանսական և ապահովագրական գործունեությունը՝ 2.5 տոկոսային կետով (աճը՝ 11.7%), ինչպես նաև տեղեկատվություն և կապը՝ 1.0 տոկոսային կետով (աճը՝ 7.1%)։

2020-ի առաջին կիսամյակում առևտրի շրջանառությունը նվազել է 11.1%-ով` նախորդ տարվա 8.9% աճի դիմաց: Մանրածախ առևտրի 14.2% անկումը ընդհանուր ոլորտի կրճատմանը նպաստել է 6.8 տոկոսային կետով, իսկ մեծածախ առևտրի 8.0% անկումը` 3.9 տոկոսային կետով: Նկատենք, որ բացի մանրածախ և մեծածախ առևտրից, առևտրի ոլորտը ներառում է ևս մեկ գործունեության տեսակ, այն է` ավտոմեքենաների առևտուրը[5]: Վերջինս 2020-ի առաջին կիսամյակում կրճատվել է 10.2%-ով` ձևավորելով բացասական նպաստում` -0.4 տոկոսային կետով:

Պահանջարկի տեսանկյունից` 2020-ի հունվար-հունիս ամիսների բացասական ՏԱՑ-ը պայմանավորված է վերջնական սպառման ծախսերի և հիմնական միջոցների համախառն կուտակման կրճատմամբ: Այսպես, առաջին կիսամյակում վերջնական սպառումն իրական արտահայտությամբ նվազել է5.4%-ով: Ընդ որում, մասնավոր սպառումը նվազել է 7.7%-ով, իսկ պետական սպառումը խթանող հարկաբյուջետային քաղաքականության հետևանքով աճել է 11.5%-ով: Մյուս կողմից, 2020-ի հունվար-հունիս ամիսներին կապիտալ ներդրումները իրական արտահայտությամբ նվազել են շուրջ 16.4%-ով՝ հիմնականում պայմանավորված մասնավոր և պետական շինարարության ծավալների զգալի նվազմամբ:

Պահանջարկի թուլացմանը որոշակիորեն հակազդել է առևտրային հաշվեկշռի բարելավումը 19.4%-ով: Սակայն այս արդյունքը կապված է ոչ թե տնտեսության մրցունակության բարձրացման հետ, այլ հետևանք է հետևյալ պարզ իրողության. հաշվետու ժամանակահատվածում ներմուծումը կրճատվել է ավելի մեծ չափով, քան արտահանումը: Իսկապես, 2020-ի առաջին կիսամյակում արտահանումը դոլարային արտահայտությամբ նվազել է 6.5%-ով, իսկ ներմուծումը` 12.9%-ով: Արտաքին ապրանքաշրջանառության անկումը պայմանավորված է համավարակի գլոբալ բնույթով, որի ներքո կրճատվել է արտաքին պահանջարկը` հայկական ապրանքների նկատմամբ, ինչպես նաև ՀՀ տնտեսության ներքին պահանջարկը` արտասահմանյան ապրանքների նկատմամբ:

2020-ի առաջին կիսամյակում միջին գնաճը ՀՀ տնտեսությունում կազմել է 0.5%` նախորդ տարվա 2%-ի դիմաց: Ինչ վերաբերում է 12-ամսյա գնաճին, ապա այն հունիսի դրությամբ գնահատվել է 1.7%` նախորդ տարվա 2.5%-ի դիմաց: Նկատենք, որ գնաճի փաստացի ցուցանիշը գտնվում է ԿԲ-ի սահմանած թիրախային միջակայքից[6] դուրս` ստորին ուղղությամբ: Սա ևս մեծ մասամբ պայմանավորված է համավարակով, որը հանգեցրել է թույլ պահանջարկի ինչպես ՀՀ տնտեսությունում, այնպես էլ նրա սահմաններից դուրս: Հաշվի առնելով այս հանգամանքը` 2020 թվականի երկրորդ եռամսյակում ՀՀ ԿԲ-ն իրականացրել է խթանող դրամավարկային քաղաքականություն՝ ապրիլին վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը իջեցնելով 0.25 տոկոսային կետով, իսկ հունիսին՝ ավելի կտրուկ՝ 0.5 տոկոսային կետով` սահմանելով այն 4.5%։

2020-ի հունվար-հունիսին միջին ամսական անվանական աշխատավարձն աճել է 5.4%-ով` կազմելով 186,410 դրամ: Միջին ամսական անվանական աշխատավարձը պետական հատվածում աճել է 8.3%-ով` կազմելով 162,011 դրամ, իսկ ոչ պետականում` 3.8%-ով՝ կազմելով 198,323 դրամ: Ինչ վերաբերում է իրական աշխատավարձին, ապա այն 0.5% միջին գնաճի պայմաններում աճել է 4.9%-ով:

Հարկաբյուջետային ազդակի մասով նշենք, որ համախառն պահանջարկի վրա ֆիսկալ քաղաքականության ազդեցությունը 2020 թվականի առաջին կիսամյակում գնահատվել է ընդլայնող (4.2)` պայմանավորված եկամուտների չեզոք (-0.2) և ծախսերի ընդլայնող (4.4) ազդեցություններով:

————

[1] Տնտեսական աճի ցուցանիշը՝ -5.7%-ը, ստանալու համար անհրաժեշտ է նաև հաշվի առնել ֆինանսական միջնորդության անուղղակի չափվող ծառայությունների (ՖՄԱՉԾ) նպաստումը՝ -0.2 տոկոսային կետ, ինչպես նաև զուտ անուղղակի հարկերի նպաստումը՝ -1.2 տոկոսային կետ: Այսպիսով, – 5.7 = – 1.5 – 1.4 – 1.2 − 0.3 + 0.1 – 0.2 – 1.2:

[2] Ի տարբերություն տնտեսական աճի` տնտեսական ակտիվության ցուցանիշը (ՏԱՑ) ներկայացնում է համախառն թողարկման, այլ ոչ թե համախառն ավելացված արժեքի աճը տվյալ ժամանակահատվածում:

[3] ՏԱՑ-ի արժեքը՝ -4.7%-ը, ստանալու համար անհրաժեշտ է հաշվի առնել այլ գործոնների դրական նպաստումը՝ 1.5 տոկոսային կետով: Այսպիսով, – 4.7 = – 4.1 – 1.5 – 1.2 + 0.4 + 0.2 + 1.5:

[4] Նկատենք, որ արդյունաբերությունում ստեղծված համախառն ավելացված արժեքը նույնպես կրճատվել է:

[5] Սույն ցուցանիշը ներառում է միայն մասնագիտացված խանութների միջոցով իրականացված ավտոմեքենաների, դրանց մասերի և պարագաների վաճառքը, ինչպես նաև դրանց տեխնիկական սպասարկումը և նորոգումը:

Հաշվետվությունն ամբողջությամբ

Արտարժույթ
10:30 05/12 Առք Վաճառք
AMD / USD 393.00 396.50
AMD / EUR 411.00 421.00
AMD / RUR 6.26 6.50
դոլար
դոլար
ԿԲ Փոխարժեքներ
05/12/2022
Դոլար / Դրամ
395.91
+0.71
Եվրո / Դրամ
417.09
+1.02
Ռուբլի / Դրամ
6.36
-0.03
Ֆունտ / Դրամ
484.87
-0.24
ԿԲ Մետաղներ
05/12/2022
դրամ / գրամ
22717.73
-193.05
Արծաթ
287.73
+6.48
Կրիպտոարժույթներ
10:30 05/12
BTC/AMD
6,843,655
+2.11%
BTC/USD
17316.94
+2.11%
ETH/USD
1296.63
+1.98%
BCH/USD
114.11
+2.71%
BIT/USD
0.309467
+0.17%
XRP/USD
0.393956
-0.13%
LTC/USD
83.67
+8.62%
BNB/USD
296.62
+2.12%
DOGE/USD
0.104338
+4.85%
ETH/BTC
0.074880025
-0.12%
BCH/BTC
0.006589636
+0.60%
BIT/BTC
0.006589636
-1.89%
XRP/BTC
0.000022751
-2.19%
LTC/BTC
0.004831814
+6.38%
BNB/BTC
0.017129511
+0.02%
DOGE/BTC
0.000006025
+2.69%
Ոսկու հարգեր
05/12/2022
դրամ
999 հարգ
24k
22,717.73
958 հարգ
23k
21,771.16
916 հարգ
22k
20,824.59
720 հարգ
18k
17,038.30
625 հարգ
15k
14,198.58
585 հարգ
14k
13,252.01
500 հարգ
12k
11,358.87
417 հարգ
10k
9,465.72
375 հարգ
9k
8,519.15
FOREX
10:00 05/12
EUR/USD
1.0581
+0.41%
GBP/USD
1.2338
+0.42%
USD/JPY
134.30
+0.00%
EUR/GBP
0.8573
+0.04%
Նավթ
10:00 05/12
դոլար / բարել
Brent
85.95
+0.44%
Light Sweet
80.39
+0.06%
COMEX
10:00 05/12
$ / տր. ունց.
Ոսկի
1818.10
+0.37%
Արծաթ
23.44
+0.34%
Պլատին
1026.60
+0.13%
LME / 3M
10:00 05/12
դոլար / տոննա
Ալյումին
2545.50
+2.43%
Պղինձ
8450.00
+1.37%
Նիկել
28862.00
+4.57%
Անագ
23255.00
-0.33%
Կապար
2202.50
+1.33%
Ցինկ
3079.00
-0.02%
Մոլիբդեն
44841.97
+1.09%
Կոբալտ
51955.00
+0.00%
Ինդեքսներ
10:00 05/12
կետ
Dow Jones
34429.88
+0.10%
S&P 500
4071.70
-0.12%
NASDAQ
11461.50
-0.18%
FTSE
7556.23
-0.03%
CAC 40
6742.25
-0.17%
DAX
14529.39
+0.27%
RTSI
1107.55
-1.43%
Nikkei
27820.40
+0.15%
Topix
1947.90
-0.31%
Hang Seng
19518.29
+4.51%
SSEC
3211.81
+1.76%
ԿԲ Տոկոսադրույքներ
05/12/2022
Վերաֆին. տոկ.
Վերաֆինանսավորման տոկոսադրույք
9.25
+0.00%
Լոմբ. ռեպո
Լոմբարդային ռեպո
10.75
+0.00%
Միջ. ներգր.
Դրամական միջողների ներգրավման տոկոսադրույք
7.75
+0.00%
Մակրոտնտեսական
10/2022
ՏԱՑ
Տնտեսական Ակտիվության Ցուցանիշ
+14.5%
ԱԱԾ 3
Արդյունաբերական Արտադրանքի Ծավալ
2,128.5
+9.9%
Արտահանում 1
Արտահանում
4,129.4
+71.2%
Ներմուծում 1
Ներմուծում
6,755.8
+63.5%
ՍԳԻ
Սպառողական Գների Ինդեքս
+8.70%
Աշխատ. 2
Միջին ամսական անվանական աշխատավարձը
226,621
+14.0%
Առևտուր 3
Առևտրի շրջանառություն
3,423.8
+15.50%
Գյուղտնտ. 3,4
Գյուղատնտեսության համախառն արտադրանքի ծավալ
672.82
-0.7%
Ծառայ. 3
Ծառայությունների ծավալ
2,074.3
+27.90%
Շին. 3
Շինարարության ծավալ
360,764
+14.4%
1 - մլն Դրամ, 2 - Դրամ, 3 - մլրդ Դրամ, 4 - եռամսյակային