OIL:  BRENT - 78.71+0.00% WTI - 70.77-0.94%
COMEX:  GOLD - 1207.18+0.00% SILVER - 14.32+0.00%
COMEX:  PLATINUM - 835.50 +0.00%
LME:  ALUMINIUM - 2048.00+1.39% COPPER - 6080.00-0.08%
LME:  NICKEL - 12575.00+0.04% TIN - 18945.00-0.42%
LME:  LEAD - 2020.00-1.03% ZINC - 2444.00+0.97%
FOREX:  USD/JPY - 112.5650+0.08% EUR/GBP - 0.9006+1.50%
FOREX:  EUR/USD - 1.1750-0.23% GBP/USD - 1.3073-1.50%
STOCKS RUS:  MICEX - % RTSI - 1149.53 +0.78%
STOCKS US: DOW JONES - 26743.50+0.32% NASDAQ - 7986.96-0.51%
STOCKS US: S&P 500 - 2929.67 -0.04%
STOCKS JAPAN:  NIKKEI - 23674.93 +0.01% TOPIX - 1787.60 +0.11%
STOCKS CHINA:  HANG SENG - 27477.67 +0.26% SSEC - 2729.25 -0.06%
STOCKS EUR:  FTSE100 - 7490.23+1.67% CAC40 - 5494.17+0.78%
STOCKS EUR:  DAX - 12430.88+0.85%
20/09/2018  CBA:  USD - 482.44 AMD -1.18 GBP - 637.06 AMD -0.25
20/09/2018  CBA:  EURO - 564.60 AMD -0.99
20/09/2018  CBA:  GOLD - 18664.15 AMD +2.55 SILVER - 220.02 AMD -0.93
20/09/2018  CBA:  PLATINUM - 12672.33 AMD +15.65
17/05/2016  NASDAQ OMX ARMENIA:   USD/AVG - 477.75 AMD -2.70
Տան ճանապարհը. մանկական ուռուցքաբան, արյունաբան Գևորգ Թամամյանի հոդվածը Journal of Clinical Oncology-ում
22-08-2018 13:51 • 1.2K

Տան ճանապարհը. մանկական ուռուցքաբան, արյունաբան Գևորգ Թամամյանի հոդվածը Journal of Clinical Oncology-ում

Օրեր առաջ Ամերիկայի կլինիկական ուռուցքաբանության Journal of Clinical Oncology ամսագրում տպագրվեց Երևանի պետական բժշկական համալսարանի ուռուցքաբանության ամբիոնի դոցենտ, մանկական ուռուցքաբան, արյունաբան Գևորգ Թամամյանի հոդվածը: Journal of Clinical Oncology ամսագիրը հանդիսանում է աշխարհի խոշորագույն գիտական ամսագրերից մեկը, որի ազդեցության գործակիցը ներկայումս 26 է: 

Հոդվածում խոսվում է զարգացող երկրներում քաղցկեղի բուժման դժվարությունների, պալիատիվ խնամքի անբավարարության, ուռուցքաբանների, հիվանդների ու իրենց ընտանիքների փորձությունների մասին:

«Արմենպրես»-ը ներկայացնում է հոդվածի հայերեն թարգմանությունը:

Յուրաքանչյուր ոք ունի բուժում ստանալու և արժանապատվորեն մահանալու իրավունք:

Ցավազրկումը՝ ֆիզիկական, էմոցիոնալ, հոգևոր և սոցիալական, մարդու հիմնարար իրավունք է:

Քեթրին Լե Գալ

Առողջության և բժշկական հետազոտությունների ֆրանսիական ազգային ինստիտուտ

Մարալի մոտ 23 տարեկանում ախտորոշվեց Հոջկինի լիմֆոմա: Ստանդարտ քիմիաթերապևտիկ բուժումը իր տանը մոտ՝ Հայաստանի հյուսիսում գտնվող Վանաձոր քաղաքում ստանալուց հետո, սկզբնական շրջանում նրա մոտ գրանցվեց հիվանդության լրիվ հետընթաց: Երեք տարի անց հիվանդությունը կրկնվեց և նրա մոտ հաջողվում էր հասնել կարճատև ռեմիսիաների ստանդարտ քիմիաթերապևտիկ սխեմաներով, սակայն հիվանդությունը շարունակում էր հետ վերադառնալ: Այդ ժամանակ ցողունային բջիջների փոխպատվաստումը հասանելի չէր Հայաստանում:

Առաջին անգամ հանդիպեցինք ուշ աշնանը, երբ Մարալը կլինիկա եկավ մոր ուղեկցությամբ: Մեր կլինիկան գտնվում է Երևանում՝ Հայաստանի մայրաքաղաքում, որն իր տնից մոտ 2 ժամվա մեքենայի ճանապարհ է, սակայն ընտանիքը գտնվում էր շատ սուղ պայմաններում, և ամեն անգամ Երևան գալու համար մայրը պետք է մի քանի ժամ ավել աշխատեր: Մարալը նիհար էր, հանգիստ և ընկճված, բայց նրա խոշոր, օգնություն փնտրող աչքերը հստակ արտահայտում էին ներքին ուժ և ամրություն: Նա երկար ժամանակ կորտիկոստերոիդներ էր ընդունել ցավազրկման համար, ինչն առաջացրել էր կուշինգոիդ, և պարանոցի լիմֆադենոպաթիան սահմանափակում էր նրա շարժումները: Նրա ձայնը բարակ էր և խռպոտ, կարծես հենց նոր էր ավարտել օպերա երգելը: Նա տանջվում էր: Մինչև Մարալին հանդիպելը, Հոջկինի լիմֆոմայի հետ իմ փորձը բավականին լավ էր՝ իմ պացիենտներից և ոչ մեկը երբևէ չէր մահացել այդ հիվանդությունից:

Այժմ, 29 տարեկանում, նա արդեն հասցրել էր ստանալ գրեթե բոլոր ստանդարտ դեղերը, որոնք օգտագործվում են Հոջկինի լիմֆոման բուժելու համար: Մենք խորհուրդ տվեցինք բրենտուքիսմաբ վեդոտին՝ դեղ, որը հասանելի չէ Հայաստանում, և դեղ, որը, համոզված եմ, ընտանիքը չէր կարող այլ տեղից ևս հայթայթել: Հայաստանում, քիմիաթերապևտիկ դեղերի մեծամասնությունը հիվանդները ստիպված են լինում իրենք ձեռք բերել, ինչը, որպես կանոն, շատ լուրջ խնդիր է: Քաղցկեղով հիվանդ երեխաներին օգնում են մի քանի հիմնադրամներ, բայց մեծահասակների համար նման նախաձեռնությունները շատ հազվադեպ են: Ես զանգեցի ընկերոջս, հայտնի ջութակահարուհու, ով ևս ներգրավված է բարեգործական նախաձեռնություններում և խնդրեցի նրա օգնությունը: Բարեբախտաբար, նա հաջողեց դոնոր գտնել, և մի քանի շաբաթվա ընթացքում մենք կարողացանք ստանալ բրենտուքսիմաբը Ուկրաինայից: Մարալը անչափ ոգևորվեց, և ողջ բժշկական թիմը վարակվեց նրա հույսով, և նա սկսեց բուժումն այդ նոր, թանկարժեք դեղորայքով: Առաջին ներարկման հաջորդ իսկ գիշերը, երբ մտա իր հիվանդասենյակ նա վեր կացավ մահճակալից՝ ուրախությամբ բացականչելով՝ ես արդեն լավ եմ զգում: Մայրը, սովորաբար զուսպ և թերահավատ, շարունակեց.

Նա կհաղթի, ես գիտեմ, նա հաղթելու է: Շնորհակալ եմ: Մենք Ձեզ շատ ենք հավատում:

Բուժման շարունակությանը զուգահեռ եկավ գարունը: Միլիոնավոր ծաղիկներ ծաղկում էին ողջ քաղաքով և բացօթյա սրճարանները լցվել էին կյանքով առավոտից մինչև ուշ գիշեր: Մարալը բուժումը լավ տարավ, և տրամադրությունն էլ տեղն էր, սակայն բուժման երեք կուրսից հետո, ճառագայթային հետազոտությունները ցույց տվեցին, որ հիվանդությունը խորանում է: Երբ նրան բացատրեցի, որ դեղը չի աշխատում, նա անսասան էր, և ուղղակի հարցրեց, թե հաջորդն ինչ ենք փորձելու: Մենք խորհուրդ տվեցինք բենդամուստին, մեկ այլ դեղ, որը հասանելի չէ Հայաստանում: Եվ կրկին անգամ դոնորը օգնեց, և 2 շաբաթ անց դեղն արդեն Հայաստանում էր՝ այս անգամ Հնդկաստանից: Սակայն Մարալի նոր ոգևորությանը կրկին հաջորդեց հիվանդության պրոգրեսիան: Այժմ նա արդեն սկսեց զգալ տարիների բուժման և հիվանդության բարդությունների կումուլյատիվ էֆեկտները: Նա հեռանում էր՝ օրվա մեծ մասն անցկացնելով անկողնում, քնած կամ պատուհանից դուրս նայելով, իսկ մայրը լուռ նստած էր նրա մահճակալի կողքին:

Տուն վերադառնալու ժամանակն էր: Միանշանակ, նա հոսպիսի և պալիատիվ խնամքի կարիք ուներ, բայց Հայաստանում նման ծառայությունները խիստ սահմանափակ են: Երբ մտա նրա սենյակ՝ հրաժեշտ տալու, նա փակ աչքերով կողքի էր պառկած, իսկ մայրը ափով գրկել էր գլուխը: Տաք արևը տանջվում էր պատուհանից՝ փորձելով բացել տրամադրությունը, իսկ կողքի մահճակալին մի կին, նոր ախտորոշված կրծքագեղձի քաղցկեղով, անհանգիստ ստանում էր իր առաջին քիմիաթերապիայի ցիկլը: Մարալի մայրը համակերպված տեսք ուներ, աչքերը դատարկ ու պաղ՝ արտացոլում էին հույսի կորուստը:

Երբ Մարալը բացեց աչքերը և տեսավ ինձ, հուսահատությունը հորդաց նրանից.

Ես չեմ ուզում տուն գնալ: Էլ ինչ կարող ենք անել: Իսկ ինչ կլինի, եթե ես վատանամ: Իսկ եթե ցավն ուժեղանա կամ չկարողանամ շնչել: Ինչ ենք մենք անելու:

Ես այլևս ունակ չէի մեղմել նրա վախերը: Ամենը, ինչ ունակ էի անել, դա սին հավաստիացումներն էին, որ մենք նրա մասին հոգ կտանենք, բայց նա շարունակում էր հեկեկալ՝ այլևս չլսելով իմ խոսքերը: Մայրը փորձեց սփոփել նրան, իսկ կողքի մահճակալին պառկած կինը ցնցվեց և պատվեց արցունքներով: Զգալով անօգնական և պարտված, այլևս չկար որևէ բան, որ կարող էի ասել: Սենյակից հեռանալիս դեռևս լսում էի նրա դժվարացած շնչառությունը, որ կամաց-կամաց անհետանում էր:

Հիվանդանոցից դուրս գրվելուց օրեր անց, մայրը զանգեց ինձ հարցնելու, թե էլ ինչ կարող են իրենք անել: Նա բացատրեց, որ ցավերի, թուլության և ուժգնացող դժվարաշնչության պատճառով Մարալն այլևս ունակ չէր մահճակալից վեր կենալ: Ես խոստացա կապ հաստատել մեր պալիատիվ բժշկության մասնագետի և հոգեբանի հետ, ովքեր կօգնեին Մարալին ավելի հարմարավետ զգալ: Հեռախոսի մեջ, հեռվում լսում էի Մարալի կանչը, որ խնդրում էր ինձ օգնել նրան՝ օգնել չմահանալ:

Մարալի դեպքը միակը չէ: Ուռուցքաբանությամբ զբաղվելը տնտեսական դժվարություններ ապրող զարգացող երկրում, ինչպիսին նաև Հայաստանն է, ամենօրյա մարտահրավեր է: Ինտերնետի շնորհիվ, մենք կարող ենք հետևել նորագույն դեղերի վերջին հետազոտությունների արդյունքներին, և մենք ծանոթ ենք բուժական սխեմաների զարգացումներին, բայց մեր առօրյա աշխատանքում, մենք դեռևս պայքարում ենք հիվանդներին ամենաբազիսային օգնություն ցուցաբերելու համար:

Չափազանց ցավոտ է գիտենալը, որ մեր հիվանդներից շատերը հնարավորություն կունենային ապրելու, եթե նրանք բնակվեին առավել հարուստ երկրում, բայց էլ առավել բարոյազրկում է անկարողությունը տրամադրել ադեկվատ խնամք նրանց, ում չես կարող փրկել: Երբ գրում էի այս պատմությունը, փնտրեցի տեղեկություներ Հայաստանում պալիատիվ խնամքի վերաբերյալ, և հայտնաբերեցի այդ թեմայով վերջին զեկույցը: Կազմի վրա երիտասարդ մի տղա անտարբեր հայացքով պառկած է մահճակալին, իսկ նրա կողքին նստած կինը անօգնական նայում է տեսախցիկին: Լուսանկարի ներքևում գրված է՝ «Միակ բանը, որ կարող եմ անել՝ լացելն է»:

Ամեն տարի, 5,000-ից ավել մարդ է Հայաստանում մահանում քաղցկեղից: Նրանցից շատերը տանջվում են անտանելի ցավից, որովհետև մորֆինն ու այլ պալիատիվ դեղամիջոցներն անհասանելի են: Մի քանի նախաձեռնություններ ներկայումս զարգացման փուլում են՝ բարելավելու այս դեղերի հասանելիությունը, բայց պացիենտների վիճակը շարունակում է սոսկալի մնալ: Կյանքի ավարտին պացիենտների խնամքի ծառայությունները, որոնք ապացուցված են, որ նվազեցնում են տերմինալ հիվանդների տանջանքները, ևս լայնորեն անհասանելի են: 3 միլիոն բնակիչ ունեցող այս երկրում, միայն երկու բաժիններ են տրամադրում հոսպիսային խնամք փոքր թվով հիվանդների համար: Նոր, շահույթ-չհետապնդող հոսպիսը, որ կտրամադրի ժամանակակից պալիատիվ խնամք դեռևս պլանավորման փուլում է: Տնային խնամքի և ինստիտուցիոնալ ծառայությունների անբավարարության պատճառով, գրեթե բոլոր պացիենտները ուղարկվում են տուն՝ ոչ ադեկվատ խնամքով, երբ բուժական թերապիան այլևս հնարավոր չէ: Հուսահատ ընտանքիների անվերջ զանգերի հոսքը տանջալի է: Ադեկվատ պալիատիվ խնամքի բացակայությունը Հայաստանում և շատ այլ զարգացող երկրներում դատապարտում է հարյուրավոր և հազարավոր խոցելի պացիենտների ավելորդ ցավի, վախի և տառապանքի:

Եվ մի վերջին զանգ ընտանքից՝ շնորհակալ ենք այն ամենի համար, ինչ արել եք:

Բայց դու գիտես, որ կարող էիր ավելին անել»:

Ucom - Լայնաշերտ ինտերնետ՝ սկսած 6000 դրամից:
Լրահոս
Արտարժույթ
10:00 22/09 Առք Վաճառք
AMD / USD 481.00 482.50
AMD / EUR 563.00 568.00
AMD / RUR 7.22 7.32
դոլար
դոլար
ԿԲ Փոխարժեքներ
20/09/2018
Դոլար / Դրամ
482.44
-1.18
Եվրո / Դրամ
564.60
-0.99
Ռուբլի / Դրամ
7.28
+0.06
Ֆունտ / Դրամ
637.06
-0.25
ԿԲ Մետաղներ
20/09/2018
դրամ / գրամ
Ոսկի
18664.15
+2.55
Արծաթ
220.02
-0.93
Պլատին
12672.33
+15.65
Forex
10:00 22/09
EUR/USD
1.1750
-0.23%
GBP/USD
1.3073
-1.50%
USD/JPY
112.5650
+0.08%
EUR/GBP
0.9006
+1.50%
Նավթ
10:00 22/09
դոլար / բարել
Brent
78.71
+0.00%
Light Sweet
70.77
-0.94%
Comex
10:00 22/09
$ / տր. ունց.
Ոսկի
1207.18
+0.00%
Արծաթ
14.32
+0.00%
Պլատին
835.50
+0.00%
LME / 3M
10:00 22/09
դոլար / տոննա
Ալյումին
2048.00
+1.39%
Պղինձ
6080.00
-0.08%
Նիկել
12575.00
+0.04%
Անագ
18945.00
-0.42%
Կապար
2020.00
-1.03%
Ցինկ
2444.00
+0.97%
Մոլիբդեն
26000.00
+0.00%
Կոբալտ
62500.00
+3.31%
Ինդեքսներ
10:00 22/09
կետ
Dow Jones
26743.50
+0.32%
S&P 500
2929.67
-0.04%
NASDAQ
7986.96
-0.51%
FTSE
7490.23
+1.67%
CAC 40
5494.17
+0.78%
DAX
12430.88
+0.85%
RTSI
1149.53
+0.78%
Nikkei
23674.93
+0.01%
Topix
1787.60
+0.11%
Hang Seng
27477.67
+0.26%
SSEC
2729.25
-0.06%
Թվային արժույթներ
10:50 24/09
BTC/AMD
3,242,353
+4.50%
BTC/USD
6720.73737421
+4.75%
ETH/USD
239.883731208
+14.52%
BCH/USD
485.646545586
+13.87%
XRP/USD
0.5775429523
+77.96%
LTC/USD
61.1981793069
+12.81%
ԿԱՊԻՏԱԼԻԶԱՑԻԱ
BTC
116,155,928,835
+4.79%
ETH
24,499,604,145
+14.59%
BCH
8,432,566,288
+13.91%
XRP
22,991,447,299
+77.96%
LTC
3,574,869,081
+12.90%
ԿԲ Տոկոսադրույքներ
20/09/2018
Վերաֆին.
Վերաֆինանսավորման տոկոսադրույք
6.00
+0.00
Լոմբ. ռեպո
Լոմբարդային ռեպո
7.50
+0.00
Միջ. ներգր.
Դրամական միջողների ներգրավման տոկոսադրույք
4.50
+0.00
Մակրոտնտեսական
07/2018
ՏԱՑ
Տնտեսական Ակտիվության Ցուցանիշ
+9.30%
ԱԱԾ 3
Արդյունաբերական Արտադրանքի Ծավալ
954.567
+4.30%
Արտահանում 1
Արտահանում
1,363.1
+17.3%
Ներմուծում 1
Ներմուծում
2,726.7
+32.1%
ՍԳԻ
Սպառողական Գների Ինդեքս
+2.40%
Միջին աշխ. 2
Միջին ամսական անվանական աշխատավարձը
168,990
+4.0%
Առևտրի շրջ. 3
Առևտրի շրջանառություն
1,507.262
+8.90%
Գյուղատնտ. 3
Գյուղատնտեսության համախառն արտադրանքի ծավալ
363.235
+4.60%
Ծառայութ. 3
Ծառայությունների ծավալ
933.650
+18.7%
Շինարար. 3
Շինարարության ծավալ
162.735
+10.4%
1 - միլիոն դոլար, 2 - դրամ, 3 - միլիարդ դրամ