2020-2023 թթ․ ՏՏ ոլորտում զրոյից իրականացվող ներդրումների բաժինը կազմել է ավելի քան 52%
«Տնտեսական լրագրողների ակումբ»-ը հրապարակել է Արմեն Քթոյանի ՎԱԿ վերլուծական ակնարկը, որը ներկայացնում է վերազգային կորպորացիաների բնույթն ու զադեցությունը պետությունների տնտեսական զարգացման գործընթացում։
Ակնարկի համաձայն՝ վերջին տարիներին ՎԱԿ-ների (վերազգային կորպորացիա) միջոցով ձևավորվել են տեխնոլոգիաների փոխանցման նոր, ավելի բարդ և ճկուն ձևեր, որոնք սերտորեն առնչվում են տնտեսության թվայնացմանը և ոչ նյութական ակտիվների աճին։ Այսպիսի կորպորացիաներն ակտիվորեն ստեղծում են տարածաշրջանային նորարարական կենտրոններ, որոնք գիտելիք են արտադրում ինչպես տեղական, այնպես էլ միջազգային շուկաների համար, ներդրում են անում ստարտափներում և խթանում բաց նորարարությունների մոդելների զարգացումը։ Այս ամենին զուգահեռ նրանք Հայաստան են բերում «կանաչ» տեխնոլոգիաներ՝ վերականգնվող էներգիայի լուծումներ, մաքուր արտադրական մեթոդներ և բնապահպանական ստանդարտներ։
Հարավային Կորեայի օրինակը ցույց է տալիս, որ Հետազոտությունների և մշակումների հարկադրական տեղայնացումը կարող է ստեղծել տեղական գիտական կենտրոններ, որոնք հետագայում դառնում են գլոբալ առաջատարներ (Samsung, LG)։ Իսրայելում գիտական էկոհամակարգը խթանվեց ՎԱԿ-ների դրամաշնորհների ու ստարտափ ներդրումների միջոցով՝ ստեղծելով կիբերանվտանգության և ՏՀՏ ոլորտի գիտական հետազոտությունների գլոբալ կենտրոն։
Գիտելիքի փոխանցման բաղադրիչը առանցքային է․ ՎԱԿ-ները դառնում են կրթական և փորձի փոխանակման հարթակներ, զարգացնում են ոչ միայն տեխնիկական, այլև «փափուկ» հմտությունները, ինչը կարևոր է միջազգային շուկայում մրցունակության համար։
ՀՀ տենդենցները
Հայաստանում ևս ձևավորվում է նման տենդենց։ Վերջին տարիներին վերազգային կազմակերպությունների մասնակցությունը ոչ միայն նպաստում է ՏՏ ոլորտի աճին, այլև գիտական ենթակառուցվածքների ստեղծմանը։ Հատկապես վերջին տարիներին նշանակալի դերակատարում են ստանում հետազոտական և նորարարական կարողությունների ամրապնդմանն ուղղված մասնավոր կորպորացիաների նախաձեռնությունները; Ըստ վերլուծական ակնարկի՝ 2020-2023 թթ․ ՏՏ ոլորտում զրոյից իրականացվող ներդրումների բաժինը կազմել է ավելի քան 52%, ինչը զգալիորեն բարձրացրել է գիտահետազոտական հնարավորությունները։
Վերջին տարիներին խոշոր վերազգային ընկերություններն ակտիվ գիտական, հետազոտական ու տեխնոլոգիական գործունեություն են ծավալել Հայաստանում։ Նշանակալի է Oracle և VMware ընկերությունների ներդրումը, որոնք ստեղծում են ինժեներական և հետազոտական գրասենյակներ, զարգացնում են ծրագրային ապահովման նորարարական լուծումներ, ներդնում են գիտահետազոտական Agile մշակույթ։ Գիտահետազոտական ոլորտում ակնառու է Ֆիլիպ Մորրիս Ինթերնեյշնլ ընկերության հայաստանյան PMI Science գիտահետազոտական կենտրոնի գործունեությունը, որը կենտրոնանում է մաթեմատիկական գիտությունների, արհեստական բանականության և նախատիպերի ստեղծման վրա՝ միաժամանակ ներգրավելով հայ գիտնականներին և երիտասարդ հետազոտողներին։ Ներկայումս այն ընդլայնվում է Երևանի Ինժեներական քաղաքում, ինչը հնարավորություն կտա իրականացնել ավելի խորը հետազոտություններ և զարգացնել փորձարարական բազան։ Cisco ընկերությունն իր հայաստանյան տեխնոլոգիական թիմի միջոցով զարգացնում է ցանցային տեխնոլոգիաներ, ինչը պահանջում է բարձրակարգ գիտական և ինժեներական կարողություններ։ Huawei–ը համագործակցում է Enterprise Armenia-ի հետ հետազոտական կենտրոն ստեղծելու ուղղությամբ, ինչը կարող է դառնալ գիտական համագործակցության և կրթական ծրագրերի նոր պլատֆորմ։
Գիտելիքի փոխանցումը և կարողունակության զարգացումը Հայաստանի համար ռազմավարական նշանակություն ունեն։ ՎԱԿ-ները նպաստում են ոչ միայն բարձր տեխնոլոգիաների տեղայնացմանը, այլև գիտական կադրերի պատրաստմանը, նոր կրթական մոդուլների ներդրմանը, գիտության և բիզնեսի համագործակցության ընդլայնմանը։ Արդյունքում, ձևավորվում է ազգային գիտական էկոհամակարգ, որը կարող է ապահովել նորարարական նախագծերի շարունակական հոսք, բարձրացնել երկրի գիտատեխնոլոգիական հեղինակությունը և Հայաստանի գիտնականներին դարձնել գլոբալ հետազոտական ցանցերի մասնակից։
Ճիշտ պետական քաղաքականության և մասնավոր հատվածի համագործակցության դեպքում Հայաստանը կարող է վերածվել տարածաշրջանային գիտահետազոտական և տեխնոլոգիական կենտրոնի, որտեղ գիտությունը կդառնա տնտեսական աճի գլխավոր շարժիչ ուժերից մեկը։