Տնտեսական

USD BUY - 404.00+0.00 USD SELL - 406.00-2.00
EUR BUY - 387.00+3.00 EUR SELL - 395.00+3.00
OIL:  BRENT - 89.03+4.51 WTI - 81.84+5.63
COMEX:  GOLD - 1660.80+1.80 SILVER - 18.76+3.30
COMEX:  PLATINUM - 870.10+3.02
LME:  ALUMINIUM - 2124.00+0.47 COPPER - 7422.00+0.94
LME:  NICKEL - 21805.00-0.24 TIN - 20728.00+0.23
LME:  LEAD - 1836.50+5.03 ZINC - 2853.00-0.30
FOREX:  USD/JPY - 144.45-0.21 EUR/GBP - 0.9685+1.40
FOREX:  EUR/USD - 0.9685+1.40 GBP/USD - 1.081+1.55
STOCKS RUS:  RTSI - 1074.57+2.00
STOCKS US: DOW JONES - 29683.74+1.88 NASDAQ - 11051.64+2.05
STOCKS US: S&P 500 - 3719.04+1.97
STOCKS JAPAN:  NIKKEI - 26422.05+0.95 TOPIX - 1868.80+0.74
STOCKS CHINA:  HANG SENG - 17165.87-0.49 SSEC - 3041.20-0.13
STOCKS EUR:  FTSE100 - 7005.39+0.30 CAC40 - 5765.01+0.19
STOCKS EUR:  DAX - 12183.28+0.36
29/09/2022  CBA:  USD - 405.93-2.11 GBP - 439.58+4.89
29/09/2022  CBA:  EURO - 394.24+3.95
29/09/2022  CBA:  GOLD - 21562.13+122.09 SILVER - 238.25-6.81
engрус
Սեպտեմբեր, 2022
September 2022
M T W T F S S
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
2627282930  
Կարեն Ղազարյան. տնտեսությունում ճգնաժամային իրավիճակը շարունակվում է, ունենք բավական խորքային խնդիրներ
07/05/2021 11:34

Կարեն Ղազարյան. տնտեսությունում ճգնաժամային իրավիճակը շարունակվում է, ունենք բավական խորքային խնդիրներ

Ընդհանուր առմամբ 2020թ․-ը համաշխարհային տնտեսության համար անկումային տարի էր։  ՀՀ-ում անկումն ավելի խորն էր և մասշտաբային, քանի որ բացի համաճարակային իրավիճակից, ունեցանք ավելի լուրջ հարված՝ պատերազմը։

Վերջին շրջանում գրեթե յուրաքանչյուր հայ, ով անտարբեր չէ Հայաստանի Հանրապետության և Արցախի Հանրապետության անվտանգության, պետականության հնարավոր կորստի սպառնալիքի, ինչպես նաև երկրի վտանգված ապագայի նկատմամբ, փորձում է բարձրաձայնել և գիտակից հանրությանը լսելի դարձնել երկրի առջև ծառացած խնդիրները՝ այդ նպատակի համար օգտագործելով բոլոր հնարավոր ռեսուրսները:

Գերիների հարցը, Արցախի և Սյունիքի վտանգված լինելու փաստերը, որոնք բազմիցս բարձրաձայնվել են համապատասխաան ոլորտների մասնագետների և լիազոր ներկայացուցիչների կողմից և հանրությանը հասանելի են դարձել ԶԼՄ-ների միջոցով, այս պահին, անշուշտ, առաջնային են, սակայն անհրաժեշտ է հաշվի առնել  նաև ապագա սոցիալ-տնտեսական խնդիրների առաջացման վտանգները, որոնք մոտ ապագայում հանգեցնելու են ՀՀ քաղաքացիների եկամուտների և կենսամակարդակի նվազմանը, հետևաբար՝ արտագաղթի ու աղքատության շեմի ցուցանիշների բարձրացմանը, ՀՀ զինված ուժերի, գիտության և կրթության ոլորտների թերֆինանսավորմանը և, ի վերջո, ՀՀ պետականության կորստի վտանգին:

Ակնհայտ է, որ ՀՀ-ում սպասվում է սոցիալ-տնտեսական կոլապս և փրկության միակ ճանապարհը՝  պետականության պահպանման և զարգացման գործին ուղղված մեկ ընդհանուր գաղափարի շուրջ համախմբվելն է։

Ներկայացնեմ որոշ վիճակագրական տվյալներ, որոնցից յուրաքանչյուրը մանրամասն քննարկման և վերլուծության առարկա է, և որոնք կհակադրվեն այն վարկածին, թե իբր «պատերազմն ավարտվել է», պարտվեցինք, սակայն «այսուհետ լավ ենք ապրելու»։ Վիճակագրական տվյալները փաստում են, որ ՀՀ-ում ճգնաժամային իրավիճակը դեռևս շարունակվում է։

  • Ըստ ՀՀ 2020թ․-ի պետական բյուջեի կատարման տարեկան հաշվետվության, ՀՆԱ-ն կրճատվել է մոտ 8%-ով, բյուջեի եկամուտները կազմել են 1․56 տրիլիոն դրամ (պլանային ցուցանիշի համեմատ 7․9%-ով քիչ), ծախսերը` 1․89 տրիլիոն դրամ, (2․1%-ով ավել պլանային ցուցանիշի համեմատ): Բյուջեի պակասուրդն ավելացել է՝ 2020թ․-ին հասնելով ՀՆԱ-ի մոտ 5.5%-ին։
  • ՀՀ պետական պարտքը վերջին 2 տարիների ընթացքում ավելացել է 1.2 մլրդ դոլարով՝ գերազանցելով առավելագույն 8 մլրդ դոլարի (ընդունված 60%-ի) շեմը հասնելով 63․5%-ի: Տնտեսության խթանմանը միտված հետագա պարտք ներգրավելու հնարավորությունները խիստ սահմանափակ են, մինչդեռ 2019թ.-ի վերջին պարտք/ՀՆԱ հարաբերակցությունը կազմում էր 50%-ից ցածր, ինչը թույլ տվեց 2020թ․-ին նոր պարտք ներգրավել:
  • Ապրանքների արտահանումը 2020թ․-ի հունվար-դեկտեմբեր ամիսներին կազմել է 2,711․6 մլն․ դոլար՝ նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ նվազելով 15․5%-ով։
  • 2018թ-ից սկսած մինչ օրս նվազել են օտարերկրյա ուղղակի ներդրումները (ՕՈՒՆ), որոնք խիստ կարևոր տնտեսական խթան պետք է հանդիսանային տնտեսության զարգացման համար, իսկ համավարակով և պատերազմում կրած պարտությամբ պայմանավորված՝ հասել են զրոյական մակարդակի:
  • Ունենք բացասական առևտրային բալանս, արտարժույթով միջազգային վարկերի սպասարկման պարտավորություններ, դրամի փոխարժեքի զսպման դոլարային ինտերվենցիաներ Կենտրոնական բանկի պահուստների հաշվին: Դրամն արժեզրկվում է, տարեկան գնաճն՝ արագանում։ 2021թ․-ի մարտին գնաճը կազմել է մոտ 5.8%:
  • ՀՀ պետական պարտքը կազմել է 8,723.4 մլն ԱՄՆ դոլար՝ նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի նկատմամբ աճելով 18.7%-ով: Փոխարժեքի արժեզրկման հետևանքով, դրամով արտահայտված պետական պարտքն աճել է մոտ 30%-ով:
  • Դեռ ամբողջությամբ գնահատված չեն պատերազմի մասնակից վիրավորների և փախստականների սոցիալ -տնտեսական հետևանքները բյուջեի վրա:
  • Տարբեր գնահատականներով 2021թ. ՀՀ-ից ակնկալվում է զգալի արտագաղթ, այսինքն՝ սպասվում է դեմոգրաֆիկ բացասական տենդենց՝ սպառման ծավալների նվազմամբ:
  • Հանրագումարի բերելով պատերազմում կրած պարտության հետևանքները՝ մարդկային ուժի, ենթակառուցվածքների կորուստը՝ ակնհայտ է դառնում, որ տեսականորեն 2-3 տարի անընդմեջ տնտեսական աճ ապահովելու պարագայում միայն ՀՀ քաղաքացիները կունենան 2019թ․-ի կենսամակարդակը: Հետևաբար, 2018թ. հայ ժողովրդին խոստացված «տնտեսական հրաշքը» կամ ֆիկցիա էր, կամ «հեղափոխական ստախոսություն» կամ էլ ծրագրերի ոչ կոմպետենտ իրականացման հետևանք:

ՀՀ տնտեսությանը զգալի հարված հասցրեց նաև Արցախյան պատերազմը։ Ստորագրված փաստաթուղթը փաստում է հայկական կողմի պարտությունը պատերազմում, Արցախը կորցրեց իր վերահսկողության տակ գտնվող շուրջ 7,000 քկմ տարածք։ Եթե դասակարգենք կորուստները, կարող ենք առանձնացնել հետևյալ կետերը․

  • Մարդկային կյանքերի կորուստ: Մարդիկ, ովքեր իրենց ստեղծարար աշխատանքով ապահովելու էին տնտեսական արդյունք,
  • Ենթակառուցվածքների, ունեցվածքի, զինտեխնիկայի կորուստներ․ (միայն զինտեխնիկայի գծով մոտ 1.5-2 մլրդ դոլարի կորուստ),
  • Տարածքների կորուստ՝ ներառյալ էներգետիկ, պարենի ապահովման ուղղություններով։

Պատերազմն աղետալի հետևանքներ թողեց Արցախի տնտեսության, մասնավորապես՝ գյուղատնտեսության վրա: Արցախում նախքան ռազմական գործողություններն առկա ավելի քան 130,000 հա վարելահողերի շուրջ 75%-ը մնացել է հակառակորդի վերահսկողության տակ:

Կորցրել ենք՝

  • պտղատու այգիների,
  • ոռոգման ջրի պաշարների զգալի մասը, նախնական տվյալներով, մոտ 20%-ը:
  • Մինչև պատերազմն Արցախում առկա 7,000 հա բազմամյա տնկարկներից մնացել են շուրջ 2,500 հա այգիներ:

Պատերազմի հետևանքով Արցախում առկա անասնագլխաքանակը կրճատվել է ավելի քան 50%-ով:

Կազմելով՝

  • խոշոր եղջերավոր անասուններ՝ 18,500 գլուխ նախկին 49,600-ի փոխարեն,
  • մանր եղջերավոր անասուններ՝ 25,500 գլուխ նախկին 64,000-ի փոխարեն,
  • խոզ՝ 11,500 գլուխ նախկին 30,000-ի փոխարեն,
  • թռչուններ՝ 114,500 թև 500,000-ի փոխարեն։

Այսպիսով, ինչպես ցույց է տալիս վերլուծությունը, ՀՀ տնտեսությունը դեռևս գտնվում է անկման փուլում։ Ունենք բավական խորքային խնդիրներ, որոնք հաղթահարելու համար պահանջվելու են լուրջ ջանքեր։

Ազգային զարգացման տեսլականի վրա հիմնված առնվազն 5, 10 և 25 տարվա ՀՀ-ի ռազմավարական տնտեսական զարգացման հայեցակարգ

Բավական է ապրել «այսօրվա» մոտեցմամբ՝ կայացնելով ու կիրառելով ոչ օպտիմալ «սիտուացիոն» որոշումներ: Անհրաժեշտ է ունենալ առնվազն 5, 10 և 25 տարվա ռազմավարական տնտեսական զարգացման հայեցակարգ՝ հիմնված ազգային շահերի և  գաղափարախոսության վրա, ամրապնդված երկարաժամկետ ներդրումային ծրագրերով, այլապես միջնաժամկետ և երկարաժամկետ հորիզոնում թե՛ գիտական, և թե՛ տնտեսական զարգացման առումով հետընթաց կգրանցվի նույնիսկ երրորդ կարգի երկրների համեմատ։

Դրանց իրագործման համար անհրաժեշտ է ներքին կայունություն և Սփյուռքի ռեսուրսի առավելագույն մասնակցություն զարգացման գործընթացներին՝ ներգրավել տարբեր ոլորտների փորձառու և կոմպետենտ մասնագետների, ինչը, ցավոք, գործող իշխանությունը ձախողեց:

Այս օրհասական պահին, երբ մենք կանգնել ենք պետականության կորստի սպառնացող վտանգի առջև, անհրաժեշտ է վայր դնել անձնական ու քաղաքական շահերը և համախմբվել պետականության պահպանման և զարգացման գործին ուղղված մեկ ընդհանուր ազգային գաղափարի շուրջ։

Կարեն Ղազարյան

Տնտեսագիտական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան, մագիստրոսի որակավորում է ստացել Նյու Յորքի Սիրաքուզի համալսարանի Մաքսվելի դպրոցում: Վերապատրաստվել է Հարվարդի բիզնես դպրոցում։ Դանիայում, Ռուսաստանում, ԱՊՀ երկրներում ճանաչված է ընկերությունների ձեռքբերման իր հաջողակ գործարքներով, իսկ Հայաստանում՝ որպես արդյունաբերության ոլորտ խոշորագույն ներդրումներ ներգրաված հակաճգնաժամային կառավարիչ: 2019թ․-ից սկսած ներդրումներ է իրականացնում ՀՀ էներգետիկայի և միջազգային ֆինանսական ոլորտներում։

Արտարժույթ
10:30 29/09 Առք Վաճառք
AMD / USD 404.00 406.00
AMD / EUR 387.00 395.00
AMD / RUR 6.79 7.05
դոլար
դոլար
ԿԲ Փոխարժեքներ
29/09/2022
Դոլար / Դրամ
405.93
-2.11
Եվրո / Դրամ
394.24
+3.95
Ռուբլի / Դրամ
7.12
+0.13
Ֆունտ / Դրամ
439.58
+4.89
ԿԲ Մետաղներ
29/09/2022
դրամ / գրամ
21562.13
+122.09
Արծաթ
238.25
-6.81
Կրիպտոարժույթներ
10:30 29/09
BTC/AMD
7,913,854
+2.72%
BTC/USD
19394.80
+3.17%
ETH/USD
1329.90
+3.50%
BCH/USD
114.75
+2.80%
BIT/USD
0.479125
+2.23%
XRP/USD
0.438380
+2.14%
LTC/USD
53.38
+2.42%
BNB/USD
282.37
+4.69%
DOGE/USD
0.060510
+1.85%
ETH/BTC
0.06857013
+0.30%
BCH/BTC
0.005916488
-0.37%
BIT/BTC
0.005916488
-0.93%
XRP/BTC
0.000022603
-1.02%
LTC/BTC
0.002752077
-0.75%
BNB/BTC
0.014559005
+1.45%
DOGE/BTC
0.00000312
-1.30%
Ոսկու հարգեր
29/09/2022
դրամ
999 հարգ
24k
21,562.13
958 հարգ
23k
20,663.71
916 հարգ
22k
19,765.29
720 հարգ
18k
16,171.60
625 հարգ
15k
13,476.33
585 հարգ
14k
12,577.91
500 հարգ
12k
10,781.07
417 հարգ
10k
8,984.22
375 հարգ
9k
8,085.80
FOREX
09:09 29/09
EUR/USD
0.9685
+1.40%
GBP/USD
1.081
+1.55%
USD/JPY
144.45
-0.21%
EUR/GBP
0.8956
-0.13%
Նավթ
09:09 29/09
դոլար / բարել
Brent
89.03
+4.51%
Light Sweet
81.84
+5.63%
COMEX
09:09 29/09
$ / տր. ունց.
Ոսկի
1660.80
+1.80%
Արծաթ
18.76
+3.30%
Պլատին
870.10
+3.02%
LME / 3M
09:09 29/09
դոլար / տոննա
Ալյումին
2124.00
+0.47%
Պղինձ
7422.00
+0.94%
Նիկել
21805.00
-0.24%
Անագ
20728.00
+0.23%
Կապար
1836.50
+5.03%
Ցինկ
2853.00
-0.30%
Մոլիբդեն
40785.47
+0.54%
Կոբալտ
51955.00
+0.00%
Ինդեքսներ
09:09 29/09
կետ
Dow Jones
29683.74
+1.88%
S&P 500
3719.04
+1.97%
NASDAQ
11051.64
+2.05%
FTSE
7005.39
+0.30%
CAC 40
5765.01
+0.19%
DAX
12183.28
+0.36%
RTSI
1074.57
+2.00%
Nikkei
26422.05
+0.95%
Topix
1868.80
+0.74%
Hang Seng
17165.87
-0.49%
SSEC
3041.20
-0.13%
ԿԲ Տոկոսադրույքներ
29/09/2022
Վերաֆին. տոկ.
Վերաֆինանսավորման տոկոսադրույք
9.25
+0.00%
Լոմբ. ռեպո
Լոմբարդային ռեպո
10.75
+0.00%
Միջ. ներգր.
Դրամական միջողների ներգրավման տոկոսադրույք
7.75
+0.00%
Մակրոտնտեսական
07/2022
ՏԱՑ
Տնտեսական Ակտիվության Ցուցանիշ
+13.1%
ԱԱԾ 3
Արդյունաբերական Արտադրանքի Ծավալ
1,409.8
+7.0%
Արտահանում 1
Արտահանում
2,358.9
+43.9%
Ներմուծում 1
Ներմուծում
3,998.8
+50.1%
ՍԳԻ
Սպառողական Գների Ինդեքս
+8.30%
Աշխատ. 2
Միջին ամսական անվանական աշխատավարձը
221,683
+12.0%
Առևտուր 3
Առևտրի շրջանառություն
2,204.9
12.50%
Գյուղտնտ. 3,4
Գյուղատնտեսության համախառն արտադրանքի ծավալ
291.86
-5.5%
Ծառայ. 3
Ծառայությունների ծավալ
1,362.7
+27.50%
Շին. 3
Շինարարության ծավալ
190,55
+13.60%
1 - մլն Դրամ, 2 - Դրամ, 3 - մլրդ Դրամ, 4 - եռամսյակային